ΙΚΕ ή ατομική επιχείρηση: απόφαση με πραγματικά δεδομένα

Η σύγκριση ανάμεσα σε ατομική επιχείρηση και ΙΚΕ συνήθως αρχίζει από τη φορολογία και καταλήγει σε έναν αριθμό. Στην πράξη ο αριθμός είναι το τελευταίο κομμάτι της απόφασης: προηγούνται η έκταση της προσωπικής ευθύνης, το πώς θα βγαίνει το κέρδος από την επιχείρηση και το τι θα αντέξει η δομή όταν η δραστηριότητα μεγαλώσει ή όταν χρειαστεί να μεταβιβαστεί.

Οι δύο μορφές δεν φορολογούνται στο ίδιο σημείο. Στην ατομική επιχείρηση το κέρδος είναι εξ ορισμού προσωπικό εισόδημα και φορολογείται στην κλίμακα των φυσικών προσώπων, ενώ οι εισφορές ΕΦΚΑ υπολογίζονται με βάση την ασφαλιστική κλάση και όχι το ύψος του κέρδους. Στην ΙΚΕ το κέρδος φορολογείται πρώτα στην εταιρεία και επιβαρύνεται δεύτερη φορά μόνο όταν βγει από αυτήν προς τον εταίρο. Αυτή η διαφορά στο σημείο φορολόγησης, όχι ο συντελεστής, είναι που καθορίζει το αποτέλεσμα.

Το σημείο φορολόγησης έχει μεγαλύτερη σημασία από τον συντελεστή

Στην ατομική επιχείρηση το κέρδος προστίθεται στα λοιπά εισοδήματα του φυσικού προσώπου και φορολογείται στην προοδευτική κλίμακα. Όσο ανεβαίνει το κέρδος, τόσο μεγαλύτερο μέρος του φορολογείται με τους ανώτερους συντελεστές. Το κέρδος δεν «κρατείται» στην επιχείρηση: αν δεν αναλωθεί, παραμένει προσωπικό εισόδημα.

Στην ΙΚΕ το κέρδος της χρήσης φορολογείται στο όνομα της εταιρείας. Αν ένα μέρος του κρατηθεί για ανάπτυξη, δεν υπάρχει δεύτερη φορολόγηση μέχρι να διανεμηθεί. Αν διανεμηθεί, η διανομή επιβαρύνεται με παρακράτηση και ο εταίρος παραλαμβάνει το υπόλοιπο. Η συνολική επιβάρυνση στην περίπτωση της πλήρους διανομής προκύπτει από τα δύο επίπεδα μαζί — και είναι μικρότερη από ό,τι συνήθως υποθέτει κανείς στη συζήτηση για «χαμηλό συντελεστή εταιρικού φόρου».

Η σύγκριση με πραγματικά ποσά

Πότε η ατομική χάνει έδαφος χωρίς να φαίνεται

Το τεκμαρτό ελάχιστο εισόδημα είναι το σημείο που συνήθως παραγνωρίζεται. Για τους αυτοαπασχολούμενους, ο φορολογητέος προσδιορισμός δεν μπορεί να πέσει κάτω από ένα ελάχιστο επίπεδο που συνδέεται με τον κατώτατο μισθό, ανεξάρτητα από τα πραγματικά κέρδη. Έτσι, μια δραστηριότητα με πραγματικό κέρδος 12.000 € μπορεί να φορολογηθεί σε μεγαλύτερη βάση. Στην ΙΚΕ το φορολογητέο αποτέλεσμα προσδιορίζεται από τα λογιστικά δεδομένα, χωρίς αυτό το ελάχιστο όριο για τον εταίρο. Όταν η δραστηριότητα είναι όντως οριακή, η διαφορά κρίνει την απόφαση περισσότερο από τον συντελεστή.

Παράλληλα, στην ατομική η εισφορά ΕΦΚΑ καταβάλλεται ανεξάρτητα από το αν η χρονιά ήταν καλή. Σε μια χρονιά με ζημία ή με χαμηλό κέρδος, ο επιχειρηματίας πληρώνει φόρο στην τεκμαρτή βάση και εισφορές στην κλάση του. Αυτή η ανελαστικότητα δεν εμφανίζεται στη σύγκριση «συντελεστής με συντελεστή», εμφανίζεται στο ταμείο.

Ευθύνη, διοίκηση και έξοδος

Ευθύνη. Στην ατομική ο επιχειρηματίας ευθύνεται με όλη του την περιουσία για τις υποχρεώσεις της δραστηριότητας. Στην ΙΚΕ η ευθύνη περιορίζεται κατ’ αρχήν στην εισφορά του εταίρου, με εξαίρεση περιπτώσεις όπου δόθηκαν προσωπικές εγγυήσεις ή όπου υπάρχουν ευθύνες από τη διοίκηση. Σε δραστηριότητες με κίνδυνο απαιτήσεων τρίτων — κατασκευές, μεταφορές, παροχή υπηρεσιών σε μεγάλους πελάτες — αυτό είναι συχνά το αποφασιστικό κριτήριο.

Διοίκηση. Η ΙΚΕ απαιτεί σταθερή εταιρική τάξη: αποφάσεις, καταχωρίσεις, δημοσιότητες, σαφή ρόλο διαχειριστή. Η ατομική δεν έχει αυτό το βάρος, έχει όμως ένα πρόσωπο για όλες τις λειτουργίες. Όταν ο κύκλος εργασιών και οι συμβάσεις μεγαλώνουν, το διοικητικό κόστος της ΙΚΕ αποκτά αντιστάθμισμα· όταν η δραστηριότητα μένει απλή, λειτουργεί ως σταθερή επιβάρυνση.

Έξοδος. Η πώληση μεριδίων ΙΚΕ είναι μια μεταβίβαση εταιρικών συμμετοχών. Η πώληση ατομικής επιχείρησης είναι μεταβίβαση συνόλου: πελατολόγιο, εξοπλισμός, αποθέματα, συμβάσεις, υποχρεώσεις. Η φορολογική μεταχείριση της υπεραξίας διαφέρει και στις δύο περιπτώσεις, όπως διαφέρει και το τίμημα που είναι διατεθειμένος να δώσει ο αγοραστής. Όποιος σκέφτεται έξοδο σε βάθος πενταετίας πρέπει να το λάβει υπόψη στην αρχή, όχι στο τέλος.

Οι αποφάσεις που κρίνουν το αποτέλεσμα

• Πόσο από το κέρδος θα χρειαστεί ο επιχειρηματίας προσωπικά μέσα στη χρονιά — και πόσο θα μπορούσε να μείνει στην επιχείρηση.
• Αν αναμένεται ανάληψη κινδύνου που δεν καλύπτεται από την προσωπική περιουσία: συμβάσεις με ρήτρες, απαιτήσεις πελατών, δανεισμός.
• Αν θα υπάρξει δεύτερος εταίρος, προσωπικό ή επένδυση σε εξοπλισμό, και σε ποιον ορίζοντα.
• Αν η δραστηριότητα θα μπορούσε να μεταβιβαστεί ή να πουληθεί, και με ποια μορφή συμφέρει περισσότερο.
• Ποια είναι η εκτίμηση κερδοφορίας για την επόμενη τριετία: η απάντηση στο δίλημμα αλλάζει ανάλογα με το ύψος του κέρδους, όχι μία και για πάντα.

Ποιος κάνει τι

• Ο λογιστής: αποτυπώνει το αποτέλεσμα και στις δύο μορφές με τα πραγματικά δεδομένα της δραστηριότητας, υπολογίζει εισφορές, εκτιμά τη ροή κέρδους και διανομών, και επισημαίνει ποιες υποχρεώσεις αλλάζουν ανάλογα με τη μορφή.
• Ο δικηγόρος ή ο συμβολαιογράφος: συντάσσει και ελέγχει το καταστατικό, τους όρους λειτουργίας και τις συμφωνίες μεταξύ εταίρων. Η νομική αρχιτεκτονική της δομής δεν είναι αντικείμενο του λογιστή.
• Το ΓΕΜΗ: παραλαμβάνει τη σύσταση και τις μεταβολές της εταιρείας.
• Ο επιχειρηματίας: αποφασίζει με ποια έκθεση κινδύνου θέλει να λειτουργήσει και τι ποσό θα κρατήσει ή θα πάρει. Οι αποφάσεις αυτές είναι επιχειρηματικές, όχι λογιστικές.

Η σύσταση και τα βασικά βήματα λειτουργίας της ΙΚΕ περιγράφονται στη σελίδα λογιστική υποστήριξη για ΙΚΕ, ενώ το σύνολο των κινήσεων για έναρξη περιγράφεται στη σελίδα έναρξη επιχείρησης στη Θεσσαλονίκη.