Η ερώτηση «να γίνω ΙΚΕ;» συνήθως διατυπώνεται ως ερώτηση φορολογίας, αλλά στην πράξη αφορά τρία διαφορετικά πράγματα ταυτόχρονα: τη νομική μορφή, την ασφαλιστική κατάσταση του ιδιοκτήτη και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να βγάλει χρήματα από την επιχείρηση. Αν η μετάβαση σχεδιαστεί μόνο με κριτήριο τον συντελεστή, το αποτέλεσμα είναι μια εταιρεία με υψηλότερο σταθερό κόστος και ένας ιδιοκτήτης που συνεχίζει να κάνει αναλήψεις χωρίς χαρακτηρισμό — δηλαδή τα προβλήματα της ατομικής, με περισσότερη γραφειοκρατία.
Υπάρχει και ένα δεύτερο ζήτημα που καθορίζει το κόστος της μετάβασης: αν η επιχείρηση θα συνεχιστεί ως «ίδια» οικονομική οντότητα με αλλαγή μορφής ή αν θα στηθεί μια νέα εταιρεία και θα μεταφερθεί η δραστηριότητα. Οι δύο δρόμοι έχουν διαφορετικές προϋποθέσεις, διαφορετικές εκκρεμότητες και διαφορετικό τελικό κόστος. Η επιλογή δεν γίνεται με εντυπώσεις αλλά με έλεγχο των προϋποθέσεων της κάθε περίπτωσης.
Τι πρέπει να γνωρίζετε
- Αλλάζει ο τρόπος φορολόγησης: στην ατομική το κέρδος φορολογείται στο φυσικό πρόσωπο, στην ΙΚΕ φορολογείται πρώτα η εταιρεία και μετά φορολογείται το ποσό που διανέμεται.
- Αλλάζει η ασφάλιση: ο επιχειρηματίας της ατομικής και ο διαχειριστής της ΙΚΕ δεν ασφαλίζονται με τον ίδιο τρόπο. Αυτό είναι σταθερό, επαναλαμβανόμενο κόστος που πολλές φορές παραβλέπεται στον υπολογισμό.
- Αλλάζει ο τρόπος ανάληψης: στην ατομική η ανάληψη είναι ανάληψη του ιδίου· στην ΙΚΕ το ποσό πρέπει να έχει χαρακτηρισμό — αμοιβή, μέρισμα, επιστροφή δανείου ή εξόφληση δαπάνης.
- Η μετάβαση με «μετασχηματισμό» μπορεί να γίνει με φορολογική συνέχεια, εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι προϋποθέσεις που θέτει το ισχύον πλαίσιο. Αν δεν πληρούνται, κάθε μεταβίβαση αντιμετωπίζεται ως συναλλαγή, με τις δικές της επιβαρύνσεις.
- Υπάρχουν δεσμεύσεις που δεν ακολουθούν αυτόματα τη νέα μορφή: άδειες, επιδοτήσεις, μισθώσεις, δάνεια, ταμειακές μηχανές, τραπεζικοί λογαριασμοί, συμβάσεις με πελάτες.
Τι αλλάζει στην πράξη
| Παράμετρος | Ατομική επιχείρηση / ΟΕ | ΙΚΕ |
|---|---|---|
| Φορολόγηση κερδών | Στο φυσικό πρόσωπο (ή στα πρόσωπα των εταίρων) | Φόρος νομικού προσώπου στο κέρδος, παρακράτηση στο ποσό που διανέμεται |
| Ανάληψη από τον ιδιοκτήτη | Ελεύθερη — το κέρδος είναι ήδη δικό του | Μόνο με χαρακτηρισμό και τεκμηρίωση |
| Ασφάλιση | Με βάση τη δραστηριότητα του προσώπου | Με βάση την ιδιότητα μέσα στην εταιρεία (διαχειριστής, εταίρος, εργαζόμενος) |
| Δημοσιότητα και τήρηση | Περιορισμένη | Διπλογραφικά βιβλία, οικονομικές καταστάσεις, δημοσιότητες ΓΕΜΗ |
| Είσοδος νέου εταίρου | Δύσκολη και τυπική | Δομημένη — με μεταβίβαση μεριδίων και καταστατικές διαδικασίες |
| Ευθύνη | Προσωπική και απεριόριστη για τον φορέα | Περιορισμένη στο κεφάλαιο, με εξαιρέσεις που εξετάζει ο νομικός σύμβουλος |
Η τελευταία γραμμή είναι ο λόγος που οι περισσότερες μεταβάσεις συζητούνται: ο περιορισμός της ευθύνης. Είναι ζήτημα εταιρικού δικαίου και κρίνεται με τον δικηγόρο. Ο λογιστής απαντά σε άλλα ερωτήματα: τι κοστίζει η νέα μορφή, πώς φορολογείται το κέρδος και η διανομή, τι εισφορές προκύπτουν, ποια δεδομένα πρέπει να μεταφερθούν και με ποια λογιστική τομή.
Οι δύο διαδρομές της μετάβασης
Διαδρομή Α — σύσταση νέας εταιρείας και μεταφορά δραστηριότητας. Η νέα ΙΚΕ ξεκινά από μηδενική βάση, τα περιουσιακά στοιχεία και οι συμβάσεις μεταφέρονται μεμονωμένα, και κάθε μεταβίβαση κρίνεται με τους δικούς της κανόνες. Πλεονέκτημα: καθαρή αφετηρία χωρίς ιστορικό. Μειονέκτημα: μπορεί να προκύψουν επιβαρύνσεις σε κάθε μεταβίβαση, να χαθούν ή να μην αναγνωριστούν ζημιές, και να απαιτηθούν συναινέσεις από τράπεζες, εκμισθωτές και φορείς επιδοτήσεων.
Διαδρομή Β — μετασχηματισμός με διατήρηση της συνέχειας. Η επιχείρηση συνεχίζεται, τα στοιχεία της περνούν στην εταιρεία ως σύνολο και το φορολογικό παρελθόν δεν διακόπτεται, εφόσον τηρηθούν οι προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος και οι διατυπώσεις δημοσιότητας μέσα στις προθεσμίες. Η βασική προϋπόθεση είναι ότι δεν γίνεται στην πραγματικότητα «πώληση» της επιχείρησης: αν η λειτουργία διακοπεί, αν τα ποσά που καταλήγουν στους εταίρους δεν συνάδουν με τη συνέχεια του σχήματος, ή αν η διαδικασία δεν ολοκληρωθεί εμπρόθεσμα, χάνεται το ευεργέτημα. Οι προϋποθέσεις ελέγχονται πριν από την έναρξη της διαδικασίας, όχι μετά.
Τι δεν μπορεί να απαντηθεί με γενικό κανόνα: το αν συμφέρει η μετάβαση και με ποια διαδρομή. Εξαρτάται από το ύψος του κέρδους, από το πόσο από αυτό θα διανέμεται και πόσο θα επανεπενδύεται, από τη σύνθεση των εταίρων, από δεσμεύσεις όπως δάνεια και επιδοτήσεις, και από τον ορίζοντα του σχεδίου. Η απάντηση δίνεται με αριθμούς για τη συγκεκριμένη επιχείρηση και για τα επόμενα χρόνια.
Τα βήματα, με τη σειρά που αποφεύγει εκκρεμότητες
- Αποτύπωση της αφετηρίας. Κλεισμένη ή σχεδόν κλεισμένη χρήση, φορολογικές και ασφαλιστικές εκκρεμότητες, δάνεια, επιδοτήσεις με δεσμεύσεις, συμβάσεις, άδειες, προσωπικό. Ό,τι δεν έχει τακτοποιηθεί πριν, θα εμφανιστεί στη μέση της διαδικασίας.
- Αριθμητική σύγκριση σεναρίων. Τρία τουλάχιστον σενάρια: παραμονή στην υφιστάμενη μορφή, μετάβαση με διανομή κερδών, μετάβαση με παρακράτηση και επανεπένδυση. Υπολογισμός σε ορίζοντα τριετίας, με εισφορές και λειτουργικό κόστος, όχι μόνο με συντελεστές.
- Νομικά έγγραφα και δημοσιότητες. Καταστατικό, αποφάσεις, συμβολαιογραφικά όπου απαιτούνται, δημοσιότητα. Η σύνταξη και η νομική επεξεργασία γίνεται από δικηγόρο ή συμβολαιογράφο — ο λογιστής παρέχει τα οικονομικά δεδομένα και ελέγχει τις λογιστικές συνέπειες.
- Μητρώο και φορολογικά. Μεταβολές στο μητρώο, ΚΑΔ, τυχόν νέος ΑΦΜ ή διατήρησή του κατά τη διαδικασία, εξουσιοδοτήσεις, εγγραφή στις πλατφόρμες διαβίβασης, προσαρμογή ταμειακών μηχανών και μέσων πληρωμής.
- Σχέσεις με τρίτους. Ενημέρωση τραπεζών και εκμισθωτών, μεταβίβαση ή επανέκδοση συμβάσεων, νέα εγγύηση όπου απαιτείται, ενημέρωση προμηθευτών και πελατών με τα νέα στοιχεία τιμολόγησης.
- Προσωπικό. Μεταβολή εργοδότη στις δηλώσεις, συνέχιση ή επανάληψη προσλήψεων, ενημέρωση μισθοδοσίας, διατήρηση αρχείων και δεδουλευμένων.
- Λογιστική τομή. Απογραφή των στοιχείων που μεταφέρονται με συγκεκριμένη ημερομηνία, άνοιγμα λογαριασμών στη νέα οντότητα, συμφωνία υπολοίπων, καταγραφή του τι μεταφέρθηκε και με ποια αξία.
- Πρώτη κλεισμένη χρήση. Έλεγχος ότι οι συμφωνίες έγιναν σωστά, κατάρτιση καταστάσεων, δημοσιότητα και σύγκριση του πραγματικού κόστους με το σενάριο που είχε υπολογιστεί.
Το κόστος: κατηγορίες που εμφανίζονται
- Κόστος σύστασης ή μετασχηματισμού: αμοιβές νομικών και συμβολαιογράφων, παράβολα και δημοσιότητες, τυχόν φορολογικές επιβαρύνσεις της συναλλαγής, λογιστική αποτίμηση και σύνταξη οικονομικών στοιχείων.
- Κόστος μετάβασης: προσαρμογή ταμειακών και μέσων πληρωμής, τραπεζικά έξοδα, νέα βιβλία και αρχεία, έλεγχος και συμφωνία υπολοίπων, χρόνος εργασίας του γραφείου για τη μετάβαση.
- Επαναλαμβανόμενο κόστος της νέας μορφής: τήρηση διπλογραφικών, ετήσιες οικονομικές καταστάσεις και δημοσιότητες, ασφάλιση του διαχειριστή, όπου εφαρμόζεται έλεγχος από ελεγκτή, πρόσθετες συμβάσεις και συμβουλευτική υποστήριξη.
- Κόστος συμμόρφωσης που δεν υπήρχε πριν: υποχρεώσεις που ενεργοποιούνται λόγω μεγέθους ή μορφής, καταστάσεις προς δημόσιους φορείς, ενημέρωση συναλλασσομένων.
Παγίδες που εμφανίζονται μετά τη μετάβαση
- Άδεια ή έγκριση που εκδόθηκε στο όνομα του φυσικού προσώπου και δεν μεταφέρεται στην εταιρεία: η δραστηριότητα ασκείται χωρίς το απαιτούμενο δικαίωμα.
- Επιδότηση ή ενίσχυση με δεσμεύσεις (διατήρηση θέσεων, επένδυση, μη μεταβίβαση) που παραβιάζεται σιωπηλά με τη νέα μορφή.
- Δάνειο με ρήτρα αλλαγής ελέγχου ή προσωπικές εγγυήσεις που δεν έχουν διευθετηθεί.
- Μίσθωση ακινήτου που απαγορεύει τη χρήση από άλλο νομικό πρόσωπο χωρίς συναίνεση.
- Λογαριασμοί εταίρων που συνεχίζουν να κινούνται «όπως πριν», χωρίς χαρακτηρισμό.
Υποθετικό παράδειγμα. Ατομική επιχείρηση με κέρδος προ φόρων 50.000 € εξετάζει μετάβαση σε ΙΚΕ, χωρίς πρόσληψη προσωπικού. Αν το σύνολο του κέρδους διανεμόταν, η εταιρεία θα κατέβαλλε φόρο νομικού προσώπου (στο παράδειγμα 22% = 11.000 €), θα απέμενε 39.000 € και, με διανομή, παρακράτηση 5% = 1.950 €, δηλαδή καθαρό ποσό 37.050 € πριν από άλλες επιβαρύνσεις — με επιπλέον σταθερό κόστος τήρησης και ασφάλισης του διαχειριστή. Αν όμως το κέρδος παρέμενε στην εταιρεία για επένδυση, δεν θα υπήρχε παρακράτηση και το ποσό θα χρησιμοποιούνταν ολόκληρο. Το συμπέρασμα αλλάζει ανάλογα με το ποσό που αναλαμβάνει ο ιδιοκτήτης κάθε χρόνο: γι’ αυτό η σύγκριση γίνεται σε τρία σενάρια και όχι με έναν μόνο αριθμό.
Ποιος κάνει τι
- Λογιστής: αποτύπωση αφετηρίας, αριθμητικά σενάρια, φορολογικός σχεδιασμός, λογιστική τομή και άνοιγμα βιβλίων, μεταβολές στο μητρώο, υποβολές, υπολογισμός εισφορών και κόστους, έλεγχος συμφωνιών στην πρώτη χρήση.
- Δικηγόρος: καταστατικό, αποφάσεις, μεταβιβάσεις, δημοσιότητες, έλεγχος δεσμεύσεων σε συμβάσεις και δανειακές ρήτρες, ζητήματα ευθύνης.
- Συμβολαιογράφος: συμβολαιογραφικές πράξεις που απαιτούνται, ειδικά όταν στη μετάβαση περιλαμβάνονται ακίνητα.
- Τράπεζες και φορείς: συναίνεση, αναγνώριση, μεταβίβαση ή επαναδιατύπωση σχέσεων ανάλογα με τις συμβάσεις.
Σχετική σελίδα: ποιος τύπος επιχείρησης ταιριάζει και λογιστική υποστήριξη ΙΚΕ.
Θέλετε σύγκριση με αριθμούς για τη δική σας περίπτωση;
Στείλτε το τελευταίο εκκαθαριστικό, το κέρδος της τελευταίας χρήσης, το ποσό που αναλαμβάνετε ετησίως και τυχόν δάνεια ή επιδοτήσεις σε ισχύ. Υπολογίζουμε τρία σενάρια σε ορίζοντα τριετίας, με εισφορές και λειτουργικό κόστος, και σας δίνουμε το καθαρό αποτέλεσμα κάθε επιλογής.
Δρ. Χρήστος Χατζηχρήστος · Λογιστής – Φοροτεχνικός Α΄ Τάξης
Κινητό: 6932 888 450
info@drcc.eu
Viber · 6932 888 450 Καραολή και Δημητρίου των Κυπρίων 26
Θεσσαλονίκη, 54630