Διανομή κερδών ΙΚΕ: μερίσματα, παρακράτηση και χρόνος

Η διανομή κερδών σε ΙΚΕ φαίνεται απλή διαδικασία, μέχρι να διαπιστωθεί ότι το ποσό που μπορεί να βγει από την εταιρεία δεν ταυτίζεται με το κέρδος της χρήσης, ούτε με το υπόλοιπο της τράπεζας. Είναι απόφαση που περνά από τρία διαφορετικά φίλτρα: τη νομική δυνατότητα διανομής, τη φορολόγηση του ποσού που διανέμεται και τη ρευστότητα της εταιρείας μετά τη διανομή. Αν ένα από τα τρία αγνοηθεί, το αποτέλεσμα εμφανίζεται αργότερα ως εκκρεμότητα σε λογαριασμό εταίρου, ως διαφορά σε δήλωση ή ως αδυναμία ανταπόκρισης σε υποχρεώσεις.

Το πιο συχνό σφάλμα δεν είναι υπολογιστικό. Είναι η ανάληψη ποσών από τους εταίρους στη διάρκεια της χρήσης, με την αιτιολογία ότι «είναι κέρδη». Όταν δεν έχει προηγηθεί απόφαση και δεν έχει γίνει ο σωστός χαρακτηρισμός, το ποσό που έχει ήδη βγει κάθεται σε λογαριασμό εταίρου και περιμένει τακτοποίηση — συχνά με δυσμενέστερη φορολόγηση από αυτήν που θα είχε αν είχε σχεδιαστεί.

Τι μπορεί πραγματικά να διανεμηθεί

Το λογιστικό αποτέλεσμα της χρήσης περνά πρώτα από φορολογικές αναμορφώσεις. Έξοδα που δεν αναγνωρίζονται, μη εκπιπτόμενες δαπάνες, πρόστιμα και προσαυξήσεις, αφορολόγητα έσοδα με ειδική μεταχείριση: όλα αυτά αλλάζουν το φορολογητέο αποτέλεσμα χωρίς να αλλάζουν απαραίτητα το λογιστικό. Μετά τον φόρο εισοδήματος, το υπόλοιπο προστίθεται στα κέρδη εις νέο — και είναι τα κέρδη εις νέο, συνολικά, που αποτελούν τη δεξαμενή διανομής.

Υπάρχουν τρεις έλεγχοι που προηγούνται οποιασδήποτε απόφασης. Πρώτος: αν υπάρχουν ζημιές προηγούμενων χρήσεων που πρέπει να καλυφθούν πριν εμφανιστεί διανεμητέο ποσό. Δεύτερος: αν υπάρχουν ποσά που προέρχονται από ειδικά ή αφορολόγητα αποθεματικά, τα οποία δεν διανέμονται με την ίδια μεταχείριση όπως τα τακτικά κέρδη. Τρίτος: αν η διανομή αφήνει την εταιρεία με επαρκή κεφάλαια κίνησης — ζήτημα που δεν απασχολεί τον νόμο, αλλά απασχολεί κάθε προμηθευτή, τράπεζα και εργαζόμενο.

Η παρακράτηση: πότε και σε ποιο ποσό

Κατά τη διανομή μερίσματος από ΙΚΕ σε φυσικό πρόσωπο, η εταιρεία παρακρατεί φόρο μερίσματος 5% και τον αποδίδει με τη δήλωση παρακρατούμενων φόρων. Για τον μέτοχο φυσικό πρόσωπο, το ποσό αυτό δηλώνεται στη δήλωση εισοδήματός του και η φορολόγησή του εξαντλείται με την παρακράτηση — δεν φορολογείται εκ νέου με την κλίμακα. Όταν μέτοχος είναι νομικό πρόσωπο, η μεταχείριση ακολουθεί τους κανόνες των ενδοεταιρικών μερισμάτων και των προϋποθέσεων απαλλαγής των συμμετοχών, τις οποίες ελέγχουμε ξεχωριστά σε κάθε περίπτωση.

Το σημείο που δημιουργεί τις περισσότερες παρεξηγήσεις είναι ο χρόνος. Υπάρχουν τρία διαφορετικά γεγονότα: το κλείσιμο της χρήσης, η απόφαση της συνέλευσης και η καταβολή ή πίστωση του ποσού στον δικαιούχο. Κάθε ένα έχει άλλη σημασία. Η χρήση κλείνει και παράγει αποτέλεσμα· η απόφαση νομιμοποιεί τη διανομή έναντι της εταιρείας· η καταβολή ή πίστωση δημιουργεί τη φορολογική υποχρέωση και ορίζει σε ποια δήλωση παρακρατούμενου φόρου θα αποδοθεί το ποσό. Αν η πληρωμή γίνει σε άλλη χρήση από αυτήν της απόφασης, η παρακράτηση ακολουθεί την πληρωμή — και ο μέτοχος δηλώνει το ποσό στο έτος που το εισέπραξε.

Μέρισμα, αμοιβή ή ανάληψη: τρεις δρόμοι με διαφορετικό τέλος

Το ποσό που φεύγει από την ΙΚΕ προς τον ιδιοκτήτη της μπορεί να έχει διαφορετικό χαρακτήρα, και ο χαρακτήρας καθορίζει τον φόρο, τις εισφορές και το αν το ποσό εκπίπτει για την εταιρεία. Η απόφαση είναι οικονομική, όχι λογιστική: η λογιστική απλώς αποτυπώνει αυτό που έχει αποφασιστεί.

Η τρίτη γραμμή είναι ο τόπος όπου συσσωρεύονται τα προβλήματα. Όταν ένας εταίρος παίρνει χρήματα κάθε μήνα χωρίς απόφαση, ο λογαριασμός του χτίζεται σιωπηλά. Σε έλεγχο, ο χαρακτηρισμός δεν εξαρτάται από την πρόθεση αλλά από τα στοιχεία: αν δεν υπάρχει απόφαση διανομής ή σύμβαση αμοιβής, το ποσό αντιμετωπίζεται με τους κανόνες που προβλέπονται για τις περιπτώσεις αυτές. Η διόρθωση εκ των υστέρων είναι πάντα ακριβότερη από την πρόβλεψη — ειδικά όταν απαιτεί αναδρομικές δηλώσεις και εισφορές.

Ο έλεγχος πριν από την απόφαση

• Φορολογητέο αποτέλεσμα μετά αναμορφώσεις — όχι το λογιστικό κέρδος, όχι οι προβλέψεις σεναρίων.
• Ζημιές προηγούμενων χρήσεων που συμψηφίζονται και περιορίζουν το διανεμητέο ποσό.
• Ταμειακή επάρκεια μετά τη διανομή: τι απομένει για ΦΠΑ, παρακράτηση φόρου μερισμάτων που θα αποδοθεί, μισθοδοσία, δόσεις δανείων, ρυθμίσεις, προμηθευτές.
• Εκκρεμείς φορολογικές και ασφαλιστικές υποχρεώσεις: η διανομή όταν υπάρχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές ή ενεργές ρυθμίσεις δημιουργεί πρόσθετο κίνδυνο και για την εταιρεία και για τα πρόσωπα που τη διοικούν.
• Υπόλοιπα εταίρων. Αν υπάρχει χρεωστικό υπόλοιπο, η διανομή μπορεί να πιστωθεί έναντι αυτού — λύση καθαρή, αρκεί να αποτυπωθεί με σαφήνεια.
• Επιπτώσεις στα τεκμήρια και στη δήλωση του μετόχου, καθώς και σε τυχόν άλλα εισοδήματα ή απαλλαγές που έχει.

Η πλευρά του εταιρικού δικαίου

Το αν υπάρχουν διανεμητέα κέρδη, ποιο όργανο αποφασίζει, με ποια πλειοψηφία, τι προβλέπει το καταστατικό και ποιες δημοσιότητες απαιτούνται είναι ζητήματα εταιρικού δικαίου. Ο λογιστής δεν τα κρίνει: υπολογίζει το διανεμητέο ποσό από τις οικονομικές καταστάσεις, αποτυπώνει λογιστικά την απόφαση, αποδίδει τον παρακρατούμενο φόρο και ενημερώνει τον μέτοχο για ό,τι πρέπει να δηλώσει. Όταν προκύπτει θέμα εγκυρότητας απόφασης, καταστατικών προβλέψεων ή σχέσης μετόχων, παραπέμπουμε σε νομικό σύμβουλο, με τα αριθμητικά δεδομένα έτοιμα ώστε η συζήτηση να γίνει σε στέρεη βάση.

Συνήθη λάθη

• Διανομή με βάση το ταμειακό υπόλοιπο, χωρίς έλεγχο διανεμητέων κερδών.
• Πληρωμή μερισμάτων πριν από την έγκριση των οικονομικών καταστάσεων.
• Μη απόδοση της παρακράτησης, με την πεποίθηση ότι «θα τακτοποιηθεί στον ισολογισμό».
• Ανάληψη εταίρων που παραμένει χωρίς χαρακτηρισμό επί σειρά ετών, με αποτέλεσμα ένα υπόλοιπο που κανείς δεν μπορεί να εξηγήσει.
• Διανομή που αφήνει την εταιρεία χωρίς ρευστότητα για ΦΠΑ και μισθοδοσία του επόμενου μήνα.

Σχετικές σελίδες: λογιστική υποστήριξη για ΙΚΕ, φορολογικά θέματα επιχειρήσεων.