Οι αμοιβές του δικηγόρου περνούν από τρεις διαφορετικές διαδικασίες που συχνά αντιμετωπίζονται σαν μία. Πρώτη είναι η παρακράτηση φόρου: δεν την υπολογίζει ο δικηγόρος, την παρακρατά και την αποδίδει ο αντισυμβαλλόμενος, όταν αυτός είναι υπόχρεος, και το ποσό εμφανίζεται στο τέλος σε βεβαίωση. Δεύτερη είναι οι κρατήσεις υπέρ τρίτων, που εφαρμόζει ο εκκαθαριστής ή ο φορέας πληρωμής και δεν είναι φόρος. Τρίτη είναι η ασφάλιση, όπου το κόστος δεν προκύπτει από τις εισπράξεις κάθε μήνα, αλλά από την ασφαλιστική κατάσταση και την κατηγορία που έχει επιλεγεί.
Το πρακτικό πρόβλημα εμφανίζεται σε δύο σημεία. Στο ταμείο, γιατί η αμοιβή που συμφωνήθηκε δεν είναι το ποσό που κατατίθεται: κάθε κράτηση μειώνει την είσπραξη. Και στη δήλωση, γιατί κάθε κράτηση αναγνωρίζεται μόνο εφόσον υπάρχει το αντίστοιχο στοιχείο — παραστατικό, βεβαίωση, αποδεικτικό απόδοσης. Ό,τι δεν βεβαιώθηκε δεν συμψηφίζεται, και η διαφορά βαρύνει τον δικηγόρο, όχι τον αντισυμβαλλόμενο.
Τι πρέπει να γνωρίζετε
- Η παρακράτηση υπολογίζεται στην καθαρή αξία της αμοιβής, προ ΦΠΑ· ο ΦΠΑ δεν είναι βάση παρακράτησης.
- Την παρακράτηση την αποδίδει ο αντισυμβαλλόμενος που είναι υπόχρεος, αλλά το βάρος της απόδειξης το έχει ο δικηγόρος: χωρίς βεβαίωση, το ποσό δεν συμψηφίζεται.
- Οι κρατήσεις υπέρ τρίτων και οι ασφαλιστικές εισφορές δεν είναι φόρος εισοδήματος και δεν λειτουργούν το ίδιο στη δήλωση.
- Το παραστατικό καθορίζει τη διαδρομή της αμοιβής: άλλη διαδικασία ακολουθεί το γραμμάτιο, άλλη το τιμολόγιο ή η απόδειξη παροχής υπηρεσιών.
- Για ατομική επιχείρηση παροχής υπηρεσιών, ο χρόνος απόκτησης του εισοδήματος συνδέεται με την είσπραξη· στις εταιρείες με διπλογραφικά βιβλία ακολουθείται η αρχή του δεδουλευμένου.
Τρεις κρατήσεις, τρεις διαφορετικές λογικές
| Παρακράτηση φόρου | Κρατήσεις υπέρ τρίτων | Ασφαλιστικές εισφορές | |
|---|---|---|---|
| Βάση υπολογισμού | Καθαρή αξία αμοιβής, πριν από τον ΦΠΑ | Το ποσό που ορίζει ο φορέας ή το ταμείο για τη συγκεκριμένη ροή | Η ασφαλιστική κατηγορία και το καθεστώς ασφάλισης |
| Ποιος την αποδίδει | Ο αντισυμβαλλόμενος που είναι υπόχρεος παρακράτησης | Ο φορέας που εκκαθαρίζει και πληρώνει την αμοιβή | Ο ασφαλισμένος, μέσω των ειδοποιητηρίων |
| Πού φαίνεται | Σε βεβαίωση αποδοχών αμοιβών και στη δήλωση εισοδήματος | Στο εκκαθαριστικό σημείωμα του φορέα πληρωμής | Στα ειδοποιητήρια και στην ασφαλιστική ενημερότητα |
| Τι ελέγχεται | Ότι παρακρατήθηκε στη σωστή βάση και αποδόθηκε, ώστε να συμψηφιστεί | Ότι κάθε κράτηση αντιστοιχεί σε σχετική υποχρέωση και δεν υπολογίστηκε διπλά | Ότι η κατηγορία και το καθεστώς αντιστοιχούν στην πραγματική δραστηριότητα |
Γραμμάτιο ή τιμολόγιο: τι αλλάζει στη διαδρομή της αμοιβής
| Παράμετρος | Γραμμάτιο είσπραξης | Τιμολόγιο / απόδειξη παροχής υπηρεσιών |
|---|---|---|
| Πότε χρησιμοποιείται | Στις περιπτώσεις που ο νόμος προβλέπει τον τύπο του γραμματίου για την αμοιβή | Στις λοιπές συνεργασίες και αμοιβές, με τον συνήθη λογιστικό χειρισμό |
| Ποιος αποδίδει την παρακράτηση | Ο υπόχρεος που ορίζει ο νόμος για τη συγκεκριμένη ροή | Ο αντισυμβαλλόμενος, όταν είναι υπόχρεος παρακράτησης |
| Τι παρακολουθεί ο δικηγόρος | Αντίγραφο του γραμματίου και τη βεβαίωση της παρακράτησης | Το παραστατικό, την εξόφληση και τυχόν βεβαίωση αποδοχών |
| Πού εμφανίζεται | Στη δήλωση εισοδήματος, με συμψηφισμό του ποσού που παρακρατήθηκε | Στη δήλωση εισοδήματος, με συμψηφισμό όπου έχει παρακρατηθεί |
| Τι ελέγχεται | Αντιστοίχιση εισπράξεων και παρακρατήσεων ανά υπόθεση | Αντιστοίχιση εισπράξεων, βεβαιώσεων και παραστατικών |
Το χρήσιμο σημείο δεν είναι η επιλογή τύπου, αλλά η συνέπεια: όταν η ίδια υπόθεση τιμολογείται με δύο τρόπους — για παράδειγμα γραμμάτιο για τη δικαστηριακή αμοιβή και τιμολόγιο για τη συμβουλευτική υποστήριξη της ίδιας υπόθεσης — κάθε ποσό πρέπει να αντιστοιχίζεται σε συγκεκριμένο παραστατικό και συγκεκριμένη είσπραξη. Διαφορετικά, στο κλείσιμο της χρήσης τα έσοδα της υπόθεσης δεν συμφωνούν με τις εισπράξεις, και η διαφορά δεν εξηγείται με κανέναν έλεγχο ταμείου.
Παρακράτηση: τρία σημεία που καθορίζουν το τελικό ποσό
- Η βάση. Η παρακράτηση υπολογίζεται στην καθαρή αξία, προ ΦΠΑ. Υπολογισμός στο σύνολο με τον ΦΠΑ είναι από τα συνηθέστερα λάθη των αντισυμβαλλομένων και οδηγεί σε βεβαίωση μικρότερη από την οφειλόμενη — διαφορά που, αν δεν διορθωθεί έγκαιρα, τη χάνει ο δικηγόρος.
- Ο υπόχρεος. Δεν παρακρατούν όλοι οι αντισυμβαλλόμενοι. Όταν ο πελάτης είναι ιδιώτης χωρίς ιδιότητα υπόχρεου παρακράτησης, η αμοιβή εισπράττεται ολόκληρη και ο φόρος προκύπτει από τη δήλωση. Όταν ο αντισυμβαλλόμενος είναι επιχείρηση, επαγγελματίας ή φορέας, η παρακράτηση εφαρμόζεται και απαιτείται βεβαίωση.
- Η βεβαίωση. Το ποσό που παρακρατήθηκε δεν «χάνεται» και δεν «επιστρέφεται» αυτόματα: πιστώνεται στη δήλωση εισοδήματος, εφόσον βεβαιωθεί. Γι’ αυτό κάθε παρακράτηση παρακολουθείται ανά αντισυμβαλλόμενο, με εκκρεμότητα να κλείνει ακόμη και μήνες μετά την είσπραξη.
Σημείο που κοστίζει
Η ύπαρξη παρακράτησης δεν σημαίνει ότι ο φόρος έχει κλείσει. Αν ο αντισυμβαλλόμενος δεν την απέδωσε ή δεν εξέδωσε βεβαίωση, το ποσό δεν εμφανίζεται στον συμψηφισμό και η διαφορά βαρύνει τον δικηγόρο. Ο έλεγχος γίνεται με αναζήτηση βεβαιώσεων, όχι με υπόθεση ότι «κάποιος την απέδωσε».
Χρόνος απόκτησης του εισοδήματος: γιατί αλλάζει τον προγραμματισμό
Στις ατομικές επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών, ο χρόνος απόκτησης του εισοδήματος συνδέεται με την είσπραξη. Αυτό έχει πρακτική συνέπεια: μια αμοιβή που έχει τιμολογηθεί αλλά δεν έχει εισπραχθεί δεν έχει περάσει ακόμη στο φορολογητέο εισόδημα, ενώ μια προκαταβολή που εισπράχθηκε μέσα στη χρήση προσμετράται. Στις δικηγορικές εταιρείες με διπλογραφικά βιβλία, ο χρόνος αυτός ακολουθεί την αρχή του δεδουλευμένου και τηρείται με διαφορετική λογική. Η διάκριση έχει αξία στον προγραμματισμό του τελευταίου τριμήνου: το πότε θα εισπραχθεί μια μεγάλη αμοιβή επηρεάζει το εισόδημα της χρήσης, και γι’ αυτό δεν αφήνεται στην τύχη της ημερομηνίας πληρωμής.
Ασφάλιση: τι καθορίζει το ύψος των εισφορών
Ο δικηγόρος ασφαλίζεται ως ελεύθερος επαγγελματίας. Το ύψος των εισφορών δεν προκύπτει μηχανικά από τις εισπράξεις κάθε μήνα αλλά από την ασφαλιστική κατηγορία που έχει επιλεγεί, η οποία προσδιορίζει το μηνιαίο κόστος της περιόδου. Η επιλογή είναι απόφαση με άμεση επίπτωση στην ταμειακή ροή: ανώτερη κατηγορία σημαίνει μεγαλύτερο μηνιαίο βάρος αλλά και υψηλότερες παροχές· κατώτερη μειώνει το κόστος και περιορίζει την κάλυψη. Όταν η δραστηριότητα αλλάζει, η επιλογή επανεξετάζεται με δήλωση στον ασφαλιστικό φορέα, ώστε να ακολουθεί την πραγματικότητα και όχι μια απόφαση που λήφθηκε σε άλλη συγκυρία.
Δεύτερο σημείο είναι η παράλληλη δραστηριότητα. Αν ο δικηγόρος εργάζεται και ως μισθωτός ή ασκεί και άλλη δραστηριότητα, εξετάζεται αν προκύπτει υποχρέωση παράλληλης ασφάλισης ή δυνατότητα απαλλαγής. Το ζήτημα δεν λύνεται μηχανικά: εξαρτάται από το καθεστώς της κύριας απασχόλησης και από τον χρόνο έναρξης κάθε δραστηριότητας, και γι’ αυτό ελέγχεται πριν από κάθε μεταβολή και όχι μετά την πρώτη ειδοποίηση. Στο αρχείο τηρούνται τα ειδοποιητήρια, οι καταβολές και οι βεβαιώσεις, ώστε η ασφαλιστική εικόνα — και τυχόν ληξιπρόθεσμα — να προκύπτει ανά πάσα στιγμή και να μην εμφανίζεται ως έκπληξη σε αίτημα ενημερότητας.
Πώς κλείνει η χρήση
- Καταγραφή εισπράξεων. Γραμμάτια, τιμολόγια, αποδείξεις και τραπεζικές κινήσεις συγκεντρώνονται ανά υπόθεση ή συνεργασία.
- Έλεγχος παρακρατήσεων. Ζητούνται οι βεβαιώσεις από κάθε αντισυμβαλλόμενο που παρακράτησε και αντιστοιχίζονται με τα παραστατικά.
- Συμφωνία δεδομένων. Τα ποσά αντιστοιχίζονται με τα λογιστικά δεδομένα και τις διαβιβάσεις στο myDATA.
- Εικόνα ασφάλισης. Ελέγχονται οι εισφορές της χρήσης, οι καταβολές και τυχόν εκκρεμότητες.
- Δήλωση. Υποβάλλεται η δήλωση εισοδήματος, με συμψηφισμό των παρακρατήσεων που βεβαιώθηκαν.
- Εκκαθαριστικό. Ελέγχεται το αποτέλεσμα, οι δόσεις και η σχέση με την προκαταβολή της επόμενης χρήσης.
Υποθετικό παράδειγμα
Δικηγόρος εκδίδει παραστατικό καθαρής αξίας 3.000 € για συμβουλευτική υποστήριξη εταιρείας· ο ΦΠΑ υπολογίζεται με τον ισχύοντα συντελεστή και προστίθεται στο σύνολο. Ο αντισυμβαλλόμενος παρακρατεί φόρο υπολογισμένο, από λάθος, στο σύνολο με τον ΦΠΑ αντί στην καθαρή αξία. Η βεβαίωση που εκδίδεται εμφανίζει μικρότερο ποσό από το οφειλόμενο, και αν περάσει έτσι στη δήλωση, η διαφορά δεν συμψηφίζεται ποτέ. Η εκκρεμότητα εντοπίζεται στον μηνιαίο έλεγχο — όχι στο κλείσιμο της χρήσης — και κλείνει με αίτημα για διορθωμένη βεβαίωση, με το παραστατικό και το αποδεικτικό πληρωμής ως τεκμηρίωση.
Συνήθη λάθη
- Παραστατικό χωρίς έλεγχο των στοιχείων του υπόχρεου παρακράτησης: η παρακράτηση μπορεί να μην αποδοθεί ή να μη βεβαιωθεί, οπότε δεν συμψηφίζεται.
- Παρακράτηση υπολογισμένη στο σύνολο με τον ΦΠΑ, που δεν ελέγχεται στη βεβαίωση.
- Εισπράξεις εκτός λογιστικής, για παράδειγμα καταθέσεις χωρίς παραστατικό: δημιουργούν ασυμφωνία με τα δηλωθέντα εισοδήματα.
- Ασφαλιστική κατηγορία που δεν επανεξετάζεται: το κόστος παραμένει ασύμφωνο με την πραγματική δραστηριότητα.
- Παράλληλη απασχόληση που δεν δηλώθηκε: δημιουργεί εκκρεμότητες που εμφανίζονται αργότερα, με αναδρομικά ποσά.
- Κρατήσεις υπέρ τρίτων που περνούν ως φόρος στα λογιστικά δεδομένα: ο συμψηφισμός εμφανίζεται αυξημένος και η διαφορά αποκαλύπτεται στην εκκαθάριση.
Ποιος κάνει τι
- Ο δικηγόρος: ασκεί το λογικό έργο, συμφωνεί και τεκμηριώνει τις αμοιβές του με τον τύπο παραστατικού που αναλογεί σε κάθε υπόθεση, ενημερώνει για το καθεστώς κάθε συνεργασίας και διαβιβάζει τα στοιχεία έγκαιρα.
- Ο αντισυμβαλλόμενος που είναι υπόχρεος: παρακρατεί, αποδίδει και βεβαιώνει· όταν η βάση ή το ποσό δεν είναι σωστά, η διόρθωση ζητείται από αυτόν.
- Ο λογιστής και φοροτεχνικός σύμβουλος: παρακολουθεί παραστατικά, εισπράξεις, βεβαιώσεις και εισφορές, συμφωνεί τα δεδομένα, υποβάλλει τις δηλώσεις και εντοπίζει έγκαιρα τις εκκρεμείς παρακρατήσεις.
- Ο ασφαλιστικός φορέας: προσδιορίζει την εισφορά με βάση την κατηγορία και το καθεστώς· οι μεταβολές δηλώνονται από τον ασφαλισμένο.
- Ο δικηγορικός σύλλογος και ο νομικός σύμβουλος: ό,τι αφορά κανόνες δεοντολογίας, τύπο αμοιβών ή συμβατικές αξιώσεις χειρίζεται εκεί, όχι ως λογιστικό ζήτημα· ο λογιστής χρησιμοποιεί το αποτέλεσμα για την καταχώριση.
Σχετικές σελίδες: Υπηρεσίες προς δικηγόρους και δικηγορικές εταιρείες · Φορολογικά θέματα επιχειρήσεων και ιδιωτών
Έχετε βεβαιώσεις παρακράτησης που δεν έχουν ελεγχθεί;
Στείλτε μας, για μια χρήση, τα παραστατικά αμοιβών σας, τις βεβαιώσεις παρακρατήσεων που έχετε λάβει και τα ειδοποιητήρια εισφορών. Θα ελέγξουμε αν η βάση της παρακράτησης είναι σωστή, ποια ποσά έχουν βεβαιωθεί και τι λείπει για να κλείσει η δήλωση χωρίς απώλεια συμψηφισμού.
Δρ. Χρήστος Χατζηχρήστος · Λογιστής – Φοροτεχνικός Α΄ Τάξης
Κινητό: 6932 888 450
info@drcc.eu
Viber · 6932 888 450 Καραολή και Δημητρίου των Κυπρίων 26
Θεσσαλονίκη, 54630