Κατάστημα με καφέ: έσοδο όταν η αγορά δίνει δωρεάν καφέ

Μια αγορά από κατάστημα λιανικής με πάγκο καφέ μπορεί να έχει ολοκληρωθεί και πληρωθεί, αλλά να αφήνει μία ακόμη δέσμευση: ο πελάτης κέρδισε έναν καφέ για επόμενη επίσκεψη. Στο κλείσιμο της χρήσης, το λογιστήριο χρειάζεται να ξέρει αν ο καφές αυτός έχει ήδη δοθεί και ποιο μέρος του τιμήματος συνδέεται με τη μελλοντική παροχή. Το συνολικό ποσό της πώλησης δεν απαντά μόνο του σε αυτό το ερώτημα.

Εδώ εξετάζουμε τη χρηματοοικονομική αναγνώριση μιας πραγματικής δέσμευσης του ίδιου του καταστήματος. Η εμπορική απόφαση για το αν συμφέρει το πρόγραμμα είναι διαφορετική. Αντίστοιχα, το ότι υπάρχουν μικτά καλάθια καφέ και άλλων προϊόντων δεν αποδεικνύει από μόνο του πρόσθετη κερδοφορία ούτε προσδιορίζει ποιο μέρος της πώλησης είναι έσοδο της περιόδου.

Η πώληση και η μελλοντική παροχή

Η παράγραφος 25.3.4 της Λογιστικής Οδηγίας της ΕΛΤΕ προβλέπει επιμερισμό του τιμήματος όταν, μαζί με μια πώληση αγαθών ή υπηρεσιών, η επιχείρηση δεσμεύεται να προσφέρει στο μέλλον αγαθά ή υπηρεσίες δωρεάν ή με έκπτωση, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Ο επιμερισμός βασίζεται στις εύλογες αξίες των δύο συστατικών. Το μέρος που αφορά την τρέχουσα συναλλαγή αναγνωρίζεται ως έσοδο, ενώ το μέρος της μελλοντικής δέσμευσης παρακολουθείται ως έσοδο επόμενων περιόδων, δηλαδή υποχρέωση.

Προηγείται ο έλεγχος των πραγματικών όρων. Ποια αγορά δημιουργεί το δικαίωμα; Τι ακριβώς δικαιούται ο πελάτης και από ποια επιχείρηση; Απομένει άλλη αγορά ή έγκριση; Μια εσωτερική πρόθεση να κεραστεί κάποιος στο μέλλον δεν ταυτίζεται με δικαίωμα που έχει ήδη κερδίσει από συμφωνημένο πρόγραμμα. Αν την ανταμοιβή οφείλει διαφορετική εταιρεία, χρειάζεται χωριστή εξέταση της συμφωνίας.

Χρειάζεται επίσης τεκμηριωμένη αξία για καθένα από τα δύο σκέλη. Οι πόντοι δεν είναι από μόνοι τους ποσό σε ευρώ. Η τιμή ενός καφέ στον κατάλογο και το κόστος των υλικών του δεν προσδιορίζουν αυτομάτως την εύλογη αξία του συγκεκριμένου μελλοντικού δικαιώματος. Η αποτίμηση πρέπει να αφορά τους πραγματικούς όρους και τα στοιχεία του προγράμματος, όχι μια βολική τιμή που επιλέχθηκε για να συμφωνήσει ο πίνακας.

Παράδειγμα: τίμημα 20 ευρώ, έσοδο 16 ευρώ

Ας εξετάσουμε μια ελληνική εταιρεία που λειτουργεί δικό της κατάστημα λιανικής με καφέ και συντάσσει πλήρεις χρηματοοικονομικές καταστάσεις με τα ΕΛΠ. Έχουν ελεγχθεί το εφαρμοζόμενο πλαίσιο, οι επιλογές της και η σημαντικότητα της επίδρασης, χωρίς απλοποίηση που να αλλάζει τον συγκεκριμένο χειρισμό. Δεν πρόκειται για κανόνα που εφαρμόζεται αυτομάτως σε κάθε ατομική επιχείρηση ή κάθε εταιρεία.

Με τους ήδη γνωστοποιημένους και αρμοδίως αξιολογημένους όρους του υποθετικού προγράμματος, μία συγκεκριμένη αγορά δίνει αμέσως στον πελάτη προσωπικό δικαίωμα για έναν καφέ στην επόμενη επίσκεψη. Τον καφέ οφείλει η ίδια εταιρεία, στο ίδιο κατάστημα, χωρίς νέα ελάχιστη αγορά, πρόσθετη πληρωμή ή έγκριση. Δεν πωλείται ξεχωριστή δωροκάρτα ή χρηματικό υπόλοιπο. Τα αγαθά της σημερινής αγοράς έχουν παραδοθεί και γίνει αποδεκτά, το συμφωνημένο τίμημα έχει πληρωθεί και οι προϋποθέσεις αναγνώρισης της τρέχουσας πώλησης πληρούνται.

Η λογιστική αξία του τιμήματος που εξετάζουμε είναι 20 ευρώ. Οι φόροι και τα υπόλοιπα στοιχεία μιας πραγματικής καταχώρισης έχουν εξεταστεί χωριστά και μένουν έξω από το αριθμητικό παράδειγμα. Όλα τα ποσά και τα γεγονότα είναι υποθετικά, όχι τιμές αγοράς ή στοιχεία πραγματικού πελάτη.

Η εύλογη αξία των ήδη παραδομένων ειδών είναι 20 ευρώ, με βάση τις κανονικές αυτοτελείς τιμές του ίδιου καλαθιού. Για το συγκεκριμένο μελλοντικό δικαίωμα έχει τεκμηριωθεί χωριστά εύλογη αξία 5 ευρώ. Η αξιόπιστη αποτίμηση έχει γίνει από τον αρμόδιο επαγγελματία και αφορά τους συγκεκριμένους όρους και τα σχετικά στοιχεία χρήσης του προγράμματος. Το ποσό αυτό είναι δεδομένο της υποθετικής αποτίμησης· δεν το υπολογίζουμε από το κόστος του καφέ, την ονομαστική αξία πόντων ή την υπόθεση ότι όλοι οι πελάτες θα ασκήσουν το δικαίωμα.

Το άθροισμα των εύλογων αξιών, 25 ευρώ, χρησιμοποιείται για την αναλογία. Δεν είναι νέο τίμημα 25 ευρώ ούτε σημαίνει ότι ο πελάτης πλήρωσε άλλα 5 ευρώ. Αντίστοιχα, το ποσό που αναβάλλεται είναι 4 ευρώ, όχι αυτομάτως τα 5 ευρώ της εύλογης αξίας του δικαιώματος. Αν αφαιρούσαμε απλώς 5 από τα 20, θα παρακάμπταμε τον αναλογικό επιμερισμό.

Αν στο κλείσιμο ο καφές δεν έχει ακόμη δοθεί, για αυτή τη συναλλαγή παραμένουν 16 ευρώ έσοδο και 4 ευρώ υποχρέωση μελλοντικής παροχής. Η εταιρεία οφείλει να εκπληρώσει το δικαίωμα, όχι να εξοφλήσει δάνειο ή να επιστρέψει αυτό το ποσό σε μετρητά με βάση τις παραδοχές μας. Τα 16 ευρώ δεν είναι το κέρδος της και ο υπολογισμός δεν καθορίζει τη φορολογητέα αξία παραστατικού.

Όταν ο πελάτης πάρει τον καφέ

Υποθέτουμε στη συνέχεια ότι ο ίδιος πελάτης ασκεί το ίδιο δικαίωμα και το κατάστημα δίνει πράγματι τον συμφωνημένο καφέ, χωρίς αλλαγή όρων. Με την εκπλήρωση της συγκεκριμένης δέσμευσης, το ποσό των 4 ευρώ που είχε αναβληθεί μεταφέρεται στο έσοδο. Δεν εισπράττεται νέο τίμημα για αυτόν τον καφέ. Συνολικά, από την αρχική συναλλαγή αναγνωρίζονται 16 + 4 = 20 ευρώ, σε διαφορετικούς χρόνους.

Αν είχαν αναγνωριστεί εξαρχής και τα 20 ευρώ και προστίθενταν αργότερα άλλα 4 ευρώ, θα εμφανιζόταν διπλά μέρος του ίδιου τιμήματος. Από την άλλη πλευρά, η απουσία νέας πληρωμής δεν σημαίνει ότι η εκπλήρωση της παλιάς δέσμευσης δεν έχει λογιστική επίδραση. Γι’ αυτό η χρήση του δικαιώματος πρέπει να συνδέεται με το ποσό που είχε πράγματι αναβληθεί.

Το κόστος των υλικών του καφέ παρακολουθείται χωριστά, με τον κατάλληλο λογιστικό χειρισμό της ανάλωσής τους. Δεν χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο του επιμερισμού του εσόδου. Στο ίδιο κατάστημα, μια άλλη απόφαση αφορά το κόστος παραγωγής των σάντουιτς που μένουν στην απογραφή. Τα στοιχεία κόστους και τα στοιχεία εσόδου χρειάζονται συμφωνία, αλλά δεν απαντούν στην ίδια ερώτηση.

Η συμφωνία στο κλείσιμο της χρήσης

Ο χρήσιμος φάκελος συνδέει την έκδοση των όρων του προγράμματος με την επιλέξιμη πώληση, το συγκεκριμένο δικαίωμα που δημιουργήθηκε και την τεκμηρίωση των δύο αξιών. Στη συνέχεια δείχνει αν η μελλοντική παροχή εκκρεμεί ή εκπληρώθηκε. Ένα πλήθος πόντων ή ένας συνολικός αριθμός καφέδων που δόθηκαν δεν αρκεί για να βρεθεί το ποσό της υποχρέωσης: χρειάζονται οι σχετικές αρχικές συναλλαγές και οι επιμερισμοί τους.

Για τις πραγματικές εξαργυρώσεις, η καταγραφή πρέπει να ταυτοποιεί το δικαίωμα ώστε η ίδια παροχή να μη μειώσει δύο φορές το υπόλοιπο που εκκρεμεί. Αν λείπουν στοιχεία για τους όρους ή την αποτίμηση, δεν αντικαθίστανται με πρόχειρο ποσό ανά πόντο ούτε θεωρούνται όλα έσοδο μόνο επειδή εισπράχθηκαν. Ζητούνται τα στοιχεία που λείπουν πριν οριστικοποιηθεί ο χειρισμός. Το παράδειγμα δεν εξετάζει λήξη δικαιωμάτων, μη χρήση τους ή μεταβολή της αποτίμησης.

Η παρουσίαση στηρίζεται στην πλήρη Λογιστική Οδηγία της ΕΛΤΕ του 2015, ιδίως στην παράγραφο 25.3.4, και στο αρχικό ΦΕΚ του ν. 4308/2014. Πρόκειται για χρονολογημένες πηγές, όχι σημερινή κωδικοποίηση. Η χρηματοοικονομική κατανομή που εξηγήθηκε δεν αποτελεί οδηγία για τον χαρακτηρισμό κουπονιού, τον ΦΠΑ, την έκδοση παραστατικού, τη διαβίβαση στο myDATA ή τη φορολογία εισοδήματος.