Ιατρείο και ΦΠΑ δαπανών: πότε δεν εκπίπτει ο φόρος των εξόδων

Η έκπτωση ΦΠΑ δαπανών ιατρού δεν επιτρέπεται όταν οι αγορές και οι υπηρεσίες χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για απαλλασσόμενες παροχές ιατρικής περίθαλψης. Το ότι ένα έξοδο αφορά το ιατρείο και έχει χρεωθεί με ΦΠΑ δεν αρκεί για να εκπέσει ο φόρος του.

Αν ο ιατρός ασκεί παράλληλα φορολογητέα δραστηριότητα, μπορεί να υπάρχει δικαίωμα έκπτωσης για τις δαπάνες που τη στηρίζουν, με τους προβλεπόμενους περιορισμούς. Το κρίσιμο ερώτημα είναι σε ποιες πράξεις χρησιμοποιείται κάθε αγορά, όχι μόνο ποιος την πραγματοποιεί.

Γιατί η απαλλαγή των υπηρεσιών δεν καλύπτει τον ΦΠΑ αγορών

Το άρθρο 27 του Κώδικα ΦΠΑ απαλλάσσει τις παροχές ιατρικής περίθαλψης που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο άσκησης ιατρικών επαγγελμάτων. Πρόκειται για κανόνα που αφορά την παρεχόμενη περίθαλψη, όχι για γενική απαλλαγή οποιασδήποτε συναλλαγής γίνεται από έναν γιατρό.

Από την άλλη, το άρθρο 35 συνδέει την έκπτωση του φόρου των αγορών με τη χρήση των αγαθών και των υπηρεσιών για πράξεις που υπάγονται στον φόρο. Αυτή η σύνδεση εξηγεί γιατί ένα ιατρείο με αποκλειστικά απαλλασσόμενη περίθαλψη μπορεί να πληρώνει ΦΠΑ στους προμηθευτές του, χωρίς να δικαιούται να τον εκπέσει.

Οι δύο κανόνες περιλαμβάνονται στον Κώδικα ΦΠΑ που διαθέτει η ΑΑΔΕ. Εδώ εξετάζεται συγκεκριμένα η απαλλαγή της ιατρικής περίθαλψης: δεν πρέπει να γενικεύεται το συμπέρασμα ότι κάθε απαλλασσόμενη πράξη, ανεξαρτήτως κατηγορίας, αποκλείει την έκπτωση, καθώς ο Κώδικας προβλέπει και ειδικές περιπτώσεις με δικαίωμα έκπτωσης.

Ποιες δαπάνες του ιατρείου επηρεάζονται

Ο κανόνας αφορά τον ΦΠΑ που επιβαρύνει αγαθά και υπηρεσίες τα οποία χρησιμοποιούνται στην απαλλασσόμενη δραστηριότητα. Επομένως, δεν αρκεί να χαρακτηρίζεται μια αγορά «επαγγελματική» ή «αναγκαία για τη λειτουργία του ιατρείου». Χρειάζεται να εξετάζεται η συγκεκριμένη χρήση της.

Για παράδειγμα, αν αναλώσιμα, μια υπηρεσία υποστήριξης ή ένα μηχάνημα χρησιμοποιούνται μόνο για απαλλασσόμενη ιατρική περίθαλψη, ο ΦΠΑ που τυχόν έχει χρεωθεί δεν εκπίπτει. Το ίδιο κριτήριο ισχύει είτε πρόκειται για καθημερινό έξοδο είτε για αγορά εξοπλισμού: η αξία ή η χρησιμότητα της αγοράς δεν αλλάζει από μόνη της το δικαίωμα έκπτωσης.

Η έκπτωση ΦΠΑ δεν είναι το ίδιο ερώτημα με τη φορολογική αναγνώριση της δαπάνης. Το παρόν άρθρο εξετάζει τον φόρο εισροών. Δεν συνεπάγεται ότι ένα έξοδο απορρίπτεται συνολικά επειδή ο ΦΠΑ του δεν εκπίπτει· η αντιμετώπισή του για άλλους φορολογικούς σκοπούς χρειάζεται ξεχωριστό έλεγχο.

Τι αλλάζει όταν υπάρχουν και φορολογητέες δραστηριότητες

Αν, πέρα από την απαλλασσόμενη περίθαλψη, υπάρχουν πράξεις που υπάγονται στον ΦΠΑ, ο έλεγχος γίνεται ανά δαπάνη. Πρώτα επιβεβαιώνεται η φορολογική μεταχείριση της πρόσθετης δραστηριότητας και μετά εξετάζεται ποιες αγορές την εξυπηρετούν. Η ιδιότητα του ιατρού, από μόνη της, δεν αρκεί για τον χαρακτηρισμό κάθε διαφορετικής παροχής.

• Αποκλειστική χρήση στην απαλλασσόμενη περίθαλψη: δεν δημιουργείται δικαίωμα έκπτωσης επειδή υπάρχει και άλλη δραστηριότητα.
• Αποκλειστική χρήση σε φορολογητέες πράξεις: μπορεί να υπάρχει δικαίωμα έκπτωσης, εφόσον δεν εφαρμόζεται ειδικός αποκλεισμός.
• Κοινή χρήση στις δύο δραστηριότητες: απαιτείται εξέταση του μέρους του φόρου που μπορεί να εκπέσει.

Στις κοινές δαπάνες εμφανίζεται το ερώτημα της αναλογικής έκπτωσης, που συχνά αναφέρεται ως pro rata. Δεν υπάρχει ένα ενιαίο ποσοστό που εφαρμόζεται αυτόματα σε κάθε γιατρό. Ο εφαρμοστέος τρόπος υπολογισμού και το αποτέλεσμα πρέπει να επιβεβαιώνονται με τον λογιστή, με βάση τις πραγματικές δραστηριότητες και τους σχετικούς κανόνες.

Πρακτικά, είναι χρήσιμο να περιγράφεται για κάθε αγορά τι εξυπηρετεί, αντί να συγκεντρώνονται όλα τα έξοδα σε μία αδιαφοροποίητη κατηγορία. Αυτή η διάκριση αποτελεί ουσιαστικό μέρος της λογιστικής παρακολούθησης ιατρών και επαγγελματιών υγείας.

Εξοπλισμός ιατρείου: η αγορά δεν αρκεί για έκπτωση

Για τα αγαθά επένδυσης, το άρθρο 35 ορίζει ότι το δικαίωμα έκπτωσης κρίνεται κατά τον χρόνο έναρξης χρησιμοποίησής τους. Συνεπώς, πριν θεωρηθεί ότι εκπίπτει ο ΦΠΑ ενός μηχανήματος, χρειάζεται να είναι σαφές σε ποια δραστηριότητα θα χρησιμοποιείται όταν τεθεί σε λειτουργία.

Αν ο εξοπλισμός εξυπηρετεί αποκλειστικά απαλλασσόμενη περίθαλψη, η αγορά του δεν δημιουργεί δικαίωμα έκπτωσης. Αν εξυπηρετεί φορολογητέες πράξεις ή έχει κοινή χρήση, εξετάζεται η αντίστοιχη σύνδεση. Δεν αρκεί ότι το μηχάνημα βρίσκεται μέσα στον επαγγελματικό χώρο.

Υπάρχει και διαφορετικό ζήτημα: η συνύπαρξη επαγγελματικής και ιδιωτικής χρήσης ενός επενδυτικού αγαθού. Ο Κώδικας περιορίζει τότε την έκπτωση στην αναλογία επαγγελματικής χρήσης, χωρίς αυτό να παρακάμπτει τον έλεγχο της απαλλασσόμενης δραστηριότητας. Προβλέπει επίσης ότι οι μεταβολές αυτής της αναλογίας λαμβάνονται υπόψη υπό τους όρους του άρθρου 38. Γι’ αυτό μια αλλαγή χρήσης χρειάζεται νέα αξιολόγηση, όχι αυτόματο συμπέρασμα.

Υποθετικό παράδειγμα χωρίς αριθμούς

Έστω ότι ένας ιατρός παρέχει απαλλασσόμενη περίθαλψη και ασκεί μια πρόσθετη δραστηριότητα, η οποία έχει επιβεβαιωθεί ότι είναι φορολογητέα. Αγοράζει αναλώσιμα για την περίθαλψη, μια υπηρεσία αποκλειστικά για τη δεύτερη δραστηριότητα και εξοπλισμό κοινής χρήσης.

Αν ο ίδιος ιατρός παρείχε μόνο απαλλασσόμενη περίθαλψη και όλες οι αγορές χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά σε αυτή, δεν θα υπήρχε βάση έκπτωσης του ΦΠΑ τους. Το παράδειγμα δείχνει γιατί η παρουσία φορολογητέων εσόδων δεν «ξεκλειδώνει» συνολικά τον φόρο όλων των εξόδων.

Τι να ελέγχετε πριν εκπέσει ο φόρος

Εκτός από τη χρήση της δαπάνης, υπάρχουν ειδικοί αποκλεισμοί στο άρθρο 35. Ενδεικτικά, δεν παρέχεται δικαίωμα έκπτωσης για δαπάνες δεξιώσεων, ψυχαγωγίας και φιλοξενίας γενικά, καθώς και για συγκεκριμένες δαπάνες στέγασης, τροφής, ποτών και μετακίνησης του προσωπικού ή των εκπροσώπων της επιχείρησης. Άρα, ακόμη και η σύνδεση με φορολογητέα δραστηριότητα δεν αρκεί σε κάθε περίπτωση.

Χρήσιμα συμπληρωματικά: η παρακολούθηση ΦΠΑ και των σχετικών δηλώσεων και η αντιμετώπιση ΦΠΑ σε υπηρεσίες και ενδοκοινοτικές συναλλαγές, όταν υπάρχουν συναλλαγές με το εξωτερικό.