Φορολογητέα αξία ΦΠΑ: τι περιλαμβάνει το ποσό στο οποίο υπολογίζεται ο φόρος

Φορολογητέα αξία ΦΠΑ: τι περιλαμβάνει

Όταν μια συναλλαγή περιλαμβάνει χρεώσεις για μεταφορά, συσκευασία ή ασφάλιση, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο κοστίζει το αγαθό ή η υπηρεσία. Είναι και ποια ποσά συμμετέχουν στη φορολογητέα αξία, δηλαδή στην αξία πάνω στην οποία υπολογίζεται ο ΦΠΑ. Μια πρόσθετη χρέωση μπορεί να αποτελεί μέρος αυτής της αξίας, ακόμη κι αν έχει συμφωνηθεί χωριστά.

Η δυσκολία εμφανίζεται όταν διαφορετικά ποσά περιγράφονται όλα ως «έξοδα». Το έξοδο που χρεώνει ο προμηθευτής στον πελάτη και η δαπάνη που πραγματοποιεί στο όνομα και για λογαριασμό του πελάτη χρειάζονται διαφορετική εξέταση. Για να κατανοήσουμε τη φορολογητέα αξία, επομένως, πρέπει πρώτα να δούμε τι αντιπροσωπεύει κάθε ποσό και έπειτα ποιες προβλέψεις το αφορούν.

Τι εννοούμε με τον όρο φορολογητέα αξία

Με απλά λόγια, η φορολογητέα αξία απαντά στο ερώτημα «σε ποια αξία υπολογίζεται ο φόρος;». Είναι η βάση του υπολογισμού και διαφέρει από τον ίδιο τον ΦΠΑ. Αυτή η διάκριση βοηθά όταν μια συνολική χρέωση περιλαμβάνει τόσο επιμέρους έξοδα όσο και φόρο: τα ποσά δεν έχουν όλα τον ίδιο ρόλο.

Το θέμα αφορά την παράδοση αγαθών, την ενδοκοινοτική απόκτηση αγαθών και την παροχή υπηρεσιών. Η πρόβλεψη για τα παρεπόμενα έξοδα αναφέρεται ειδικότερα στον αγοραστή αγαθών και στον λήπτη υπηρεσιών. Ο λήπτης είναι ο πελάτης στον οποίο παρέχεται η υπηρεσία. Επομένως, οι πρόσθετες χρεώσεις δεν ενδιαφέρουν μόνο μια επιχείρηση που πουλά προϊόντα.

Η κατανόηση της βάσης υπολογισμού δεν εξαντλείται στην αναγνώριση της κύριας χρέωσης. Χρειάζεται να εξεταστούν και τα υπόλοιπα στοιχεία της συναλλαγής: οι τόκοι μιας πώλησης με πίστωση, τα έξοδα που επιβαρύνουν τον πελάτη και οι κατονομαζόμενοι φόροι ή τα τέλη. Παράλληλα, ο ίδιος ο ΦΠΑ εξαιρείται ρητά από τις επιβαρύνσεις που περιλαμβάνονται στη φορολογητέα αξία.

Οι τόκοι των πωλήσεων με πίστωση

Η πώληση με πίστωση είναι μια πώληση στην οποία η πληρωμή δεν γίνεται ολόκληρη άμεσα. Όταν υπάρχουν τόκοι που αφορούν αυτή την πώληση, περιλαμβάνονται στη φορολογητέα αξία. Αυτό σημαίνει ότι η εξέταση της χρέωσης δεν σταματά στο ποσό που αντιστοιχεί στο αγαθό.

Ο τόκος μπορεί να γίνεται αντιληπτός από τον πελάτη ως επιβάρυνση συνδεδεμένη με τον τρόπο πληρωμής. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη, όμως, τον εντάσσει στη βάση υπολογισμού του φόρου. Για την ανάγνωση της συναλλαγής χρειάζεται, λοιπόν, να αναγνωρίζεται τόσο η χρέωση του αγαθού όσο και ο τόκος της επί πιστώσει πώλησης.

Η διατύπωση έχει συγκεκριμένο πεδίο: αναφέρεται στους τόκους των επί πιστώσει πωλήσεων. Δεν αρκεί η λέξη «τόκος» για να μεταφέρουμε το ίδιο συμπέρασμα σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση. Το στοιχείο που στηρίζει εδώ την ένταξη στη φορολογητέα αξία είναι η σύνδεσή του με τη συγκεκριμένη πώληση.

Τα έξοδα που συνοδεύουν το αγαθό ή την υπηρεσία

Τα «παρεπόμενα έξοδα» είναι πρόσθετα έξοδα που συνοδεύουν τη συναλλαγή. Στην πρόβλεψη που εξετάζουμε, το κρίσιμο χαρακτηριστικό τους είναι ότι ο προμηθευτής επιβαρύνει με αυτά τον αγοραστή των αγαθών ή τον λήπτη των υπηρεσιών. Για να καταλάβουμε πώς αντιμετωπίζεται ένα ποσό, επομένως, χρειάζεται να δούμε ποιος το χρεώνει και σε ποιον.

Στα έξοδα αυτά κατονομάζονται η προμήθεια και η μεσιτεία. Η αναφορά τους δείχνει ότι η φορολογητέα αξία μπορεί να περιλαμβάνει χρεώσεις που συνδέονται με τη συναλλαγή, πέρα από το ίδιο το αγαθό ή την υπηρεσία. Εφόσον πρόκειται για τα συγκεκριμένα παρεπόμενα έξοδα με τα οποία ο προμηθευτής επιβαρύνει τον πελάτη, συμμετέχουν στη φορολογητέα αξία.

Κατονομάζονται επίσης η συσκευασία και η ασφάλιση. Για τον πελάτη, η συσκευασία μπορεί να φαίνεται ως κάτι που συνοδεύει πρακτικά την παράδοση, ενώ η ασφάλιση ως χωριστή επιβάρυνση. Η διαφορετική λειτουργία τους δεν αλλάζει ότι περιλαμβάνονται στα αναφερόμενα παρεπόμενα έξοδα. Το σημείο που χρειάζεται να διατηρούμε είναι η χρέωσή τους από τον προμηθευτή στον αγοραστή ή στον λήπτη.

Η μεταφορά και η φορτοεκφόρτωση αναφέρονται επίσης ρητά. Η μεταφορά αφορά τη μετακίνηση των αγαθών, ενώ η φορτοεκφόρτωση τη φόρτωση και την εκφόρτωσή τους. Αν διαβάσουμε μόνο τη χρέωση των αγαθών και αγνοήσουμε αυτές τις πρόσθετες επιβαρύνσεις, δεν έχουμε εξετάσει όλα τα στοιχεία που η πρόβλεψη περιλαμβάνει στη φορολογητέα αξία.

Η κοινή βάση αυτών των περιπτώσεων είναι συγκεκριμένη: πρόκειται για έξοδα που συνοδεύουν τη συναλλαγή και χρεώνονται στον πελάτη από τον προμηθευτή. Η απλή ύπαρξη μιας δαπάνης δεν αρκεί για να την κατατάξουμε εδώ. Ιδίως όταν περιγράφεται ως δαπάνη στο όνομα και για λογαριασμό του πελάτη, χρειάζεται να εξεταστούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και οι προϋποθέσεις αυτής της περίπτωσης.

Τι σημαίνει η ιδιαίτερη συμφωνία για ένα έξοδο

Ένα σημείο που εύκολα δημιουργεί σύγχυση είναι η χωριστή συμφωνία για κάποιο παρεπόμενο έξοδο. Ο πελάτης και ο προμηθευτής μπορεί να έχουν συμφωνήσει ειδικά τη χρέωση της μεταφοράς ή της συσκευασίας. Τα συγκεκριμένα έξοδα περιλαμβάνονται στη φορολογητέα αξία ακόμη και όταν αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερης συμφωνίας.

Η ιδιαίτερη συμφωνία εξηγεί πώς συνεννοήθηκαν τα μέρη για τη χρέωση. Δεν αλλάζει από μόνη της το είδος του ποσού. Αν η συμφωνία αφορά έξοδο μεταφοράς με το οποίο ο προμηθευτής επιβαρύνει τον αγοραστή, παραμένει η περίπτωση που κατονομάζεται στην πρόβλεψη για τα παρεπόμενα έξοδα.

Η πρακτική σημασία είναι ότι χρειάζεται να διαβάζονται μαζί το περιεχόμενο της χρέωσης και η συμφωνία. Η σκέψη «το συμφωνήσαμε χωριστά, άρα δεν συμμετέχει στη φορολογητέα αξία» παραβλέπει τη ρητή αναφορά στην ιδιαίτερη συμφωνία. Για τα έξοδα αυτά, η χωριστή συνεννόηση δεν αποτελεί λόγο εξαίρεσης.

Φόροι, δικαιώματα, εισφορές και τέλη

Στη φορολογητέα αξία περιλαμβάνονται κάθε είδους φόροι, δικαιώματα, εισφορές και τέλη υπέρ του Δημοσίου ή τρίτων, καθώς και τέλη χαρτοσήμου. Η αναφορά διευρύνει την εξέταση πέρα από τα εμπορικά έξοδα, όπως η συσκευασία και η μεταφορά. Περιλαμβάνει και τις συγκεκριμένες κατηγορίες επιβαρύνσεων.

Για τον μη ειδικό, το χρήσιμο σημείο είναι ότι ένα ποσό δεν μένει έξω από τη φορολογητέα αξία μόνο επειδή περιγράφεται ως φόρος ή τέλος. Ούτε η αναφορά σε επιβάρυνση υπέρ τρίτου αρκεί για μια τέτοια διάκριση: η διατύπωση καλύπτει ρητά επιβαρύνσεις υπέρ του Δημοσίου ή τρίτων.

Υπάρχει, όμως, σαφής εξαίρεση για τον ίδιο τον ΦΠΑ. Η φράση «περιλαμβάνονται οι φόροι» πρέπει να διαβάζεται μαζί με αυτή την εξαίρεση. Διαφορετικά, θα δημιουργούσε την εσφαλμένη εντύπωση ότι ο ΦΠΑ συμμετέχει στη δική του βάση υπολογισμού. Η φορολογητέα αξία και ο φόρος που υπολογίζεται πάνω σε αυτήν παραμένουν διαφορετικά στοιχεία.

Έτσι, όταν εξετάζεται μια συνολική χρέωση, χρειάζεται να αναγνωρίζεται η φύση κάθε επιβάρυνσης. Οι κατονομαζόμενοι φόροι, τα δικαιώματα, οι εισφορές και τα τέλη έχουν θέση στη σύνθεση της φορολογητέας αξίας. Ο ΦΠΑ αντιμετωπίζεται με τη ρητή εξαίρεση που τον αφορά.

Δαπάνες στο όνομα και για λογαριασμό του πελάτη

Ξεχωριστή προσοχή χρειάζονται τα ποσά που λαμβάνει η επιχείρηση από τον αγοραστή ή τον λήπτη υπηρεσιών για να καλύψει δαπάνες τις οποίες πραγματοποιεί στο όνομα και για λογαριασμό τους. Εδώ δεν αρκεί να πούμε ότι «ο πελάτης πληρώνει ένα έξοδο». Η περιγραφή συνδέει τη δαπάνη με τον ίδιο τον πελάτη και συνοδεύεται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Το «στο όνομα» αποτυπώνεται στα οικεία παραστατικά: πρέπει να έχουν εκδοθεί στο όνομα του αγοραστή των αγαθών ή του λήπτη των υπηρεσιών. Η αναφορά στον πελάτη μέσα σε μια συζήτηση ή συμφωνία δεν περιγράφει από μόνη της αυτό το στοιχείο. Η πρόβλεψη αφορά το πρόσωπο στο όνομα του οποίου έχουν εκδοθεί τα παραστατικά.

Το «για λογαριασμό» περιγράφει ότι η δαπάνη πραγματοποιείται για τον πελάτη. Μαζί με την έκδοση στο όνομά του, βοηθά να κατανοηθεί γιατί η περίπτωση χρειάζεται ξεχωριστή εξέταση από ένα παρεπόμενο έξοδο που χρεώνει ο προμηθευτής. Οι δύο περιγραφές μπορεί να χρησιμοποιούν τη λέξη «δαπάνη», αλλά δεν στηρίζονται στα ίδια χαρακτηριστικά.

Προβλέπεται επίσης καταχώριση σε λογαριασμό στα λογιστικά αρχεία, δηλαδή στα βιβλία, σύμφωνα με την παρ. 8 του άρθρου 3 του ν. 4308/2014. Η αναφορά αυτή προσθέτει τη λογιστική αποτύπωση στην περιγραφή της περίπτωσης. Δεν αρκεί να γνωρίζουν τα μέρη ποια δαπάνη αφορά το ποσό· χρειάζεται και η αναφερόμενη καταχώριση.

Από τα παραστατικά πρέπει να προκύπτει το πραγματικό ποσό των δαπανών. Αυτό το στοιχείο εξηγεί τι καλύπτει το ποσό που λαμβάνει η επιχείρηση από τον πελάτη. Το παραστατικό, επομένως, δεν ενδιαφέρει μόνο ως προς το όνομα που αναγράφει. Ενδιαφέρει και ως προς την αποτύπωση του πραγματικού ποσού της δαπάνης.

Τα παραστατικά παραδίδονται στον αγοραστή ή στον λήπτη υπηρεσιών τον οποίο αφορούν. Η έκδοση στο όνομα του πελάτη και η παράδοση σε αυτόν είναι διαφορετικά στοιχεία: το πρώτο αφορά το περιεχόμενο του παραστατικού, ενώ το δεύτερο την παράδοσή του στο πρόσωπο που αφορά.

Οι προϋποθέσεις διαβάζονται μαζί. Ένα παραστατικό στο όνομα του πελάτη δεν καλύπτει από μόνο του όλη την περιγραφή, όπως δεν την καλύπτει μόνη της μια λογιστική καταχώριση. Για την κατανόηση της συγκεκριμένης περίπτωσης χρειάζονται τόσο τα χαρακτηριστικά της δαπάνης όσο και τα στοιχεία για την καταχώριση, το πραγματικό ποσό και την παράδοση των παραστατικών.

Επιστροφή τιμήματος λόγω ακύρωσης

Το κρίσιμο στοιχείο είναι αυτή η σύνδεση. Η διατύπωση αφορά επιστροφή τιμήματος λόγω ακύρωσης της παράδοσης αγαθών ή της παροχής υπηρεσιών. Δεν αρκεί να χαρακτηρίσουμε ένα ποσό γενικά ως «επιστροφή» για να θεωρήσουμε ότι περιγράφεται η ίδια περίπτωση. Χρειάζεται να είναι σαφές τι επιστρέφεται και ποια ακύρωση αφορά.

Ένα παράδειγμα με μεταφορά και συσκευασία

Ένας προμηθευτής παραδίδει αγαθά και επιβαρύνει τον αγοραστή με έξοδα συσκευασίας και μεταφοράς. Η μεταφορά έχει αποτελέσει αντικείμενο ιδιαίτερης συμφωνίας. Τόσο η συσκευασία όσο και η μεταφορά ανήκουν στα παρεπόμενα έξοδα που κατονομάζονται και περιλαμβάνονται στη φορολογητέα αξία.

Για να καταλάβουμε το αποτέλεσμα, διαβάζουμε τα στοιχεία της συναλλαγής με τη σειρά. Υπάρχει παράδοση αγαθών, υπάρχουν έξοδα που τη συνοδεύουν και ο προμηθευτής επιβαρύνει με αυτά τον αγοραστή. Η ιδιαίτερη συμφωνία αφορά ένα από αυτά τα έξοδα. Η πρόβλεψη καλύπτει ρητά και αυτή τη χωριστή συμφωνία.

Το παράδειγμα εξηγεί επίσης γιατί η λέξη «έξοδα» δεν αρκεί για διαφορετική αντιμετώπιση. Δεν περιγράφει δαπάνη στο όνομα και για λογαριασμό του πελάτη με τις αντίστοιχες προϋποθέσεις. Για να εξεταστεί εκείνη η περίπτωση, θα χρειαζόταν να προκύπτουν τα δικά της στοιχεία: η λογιστική καταχώριση, τα παραστατικά στο όνομα του πελάτη, το πραγματικό ποσό και η παράδοσή τους σε αυτόν.

Η ειδική περίπτωση καρτών τηλεπικοινωνίας και εισιτηρίων

Για την πώληση καρτών τηλεπικοινωνίας και εισιτηρίων μεταφοράς προσώπων των οποίων προβλέπεται η ακύρωση σε ειδικά μηχανήματα, ορίζεται συγκεκριμένη φορολογητέα αξία: η τιμή λιανικής πώλησής τους χωρίς ΦΠΑ. Η ειδική αυτή πρόβλεψη κατονομάζει απευθείας την τιμή που λαμβάνεται ως βάση.

Τι σημαίνει στην πράξη

Για μια επιχείρηση, η ουσία είναι να μπορεί να εξηγήσει τι αντιπροσωπεύει κάθε ποσό της συναλλαγής. Η κύρια χρέωση, ο τόκος μιας πώλησης με πίστωση και το έξοδο μεταφοράς έχουν διαφορετική περιγραφή, αλλά οι συγκεκριμένοι τόκοι και τα παρεπόμενα έξοδα περιλαμβάνονται στη φορολογητέα αξία. Η αναγνώριση της φύσης τους προηγείται της κατανόησης του υπολογισμού.

Αν η απορία αφορά μια χωριστή συμφωνία για τη συσκευασία ή τη μεταφορά, η απάντηση βρίσκεται στη ρητή πρόβλεψη ότι τα παρεπόμενα έξοδα περιλαμβάνονται ακόμη και όταν συμφωνούνται ιδιαίτερα. Αν αφορά φόρο ή τέλος, χρειάζεται να διαβαστούν οι κατονομαζόμενες επιβαρύνσεις μαζί με την εξαίρεση του ίδιου του ΦΠΑ.

Όταν ένα ποσό περιγράφεται ως κάλυψη δαπάνης στο όνομα και για λογαριασμό του πελάτη, το βάρος πέφτει στα στοιχεία που στηρίζουν αυτή την περιγραφή. Το όνομα στα παραστατικά, το πραγματικό ποσό που προκύπτει από αυτά, η καταχώριση στα λογιστικά αρχεία και η παράδοση των παραστατικών στον πελάτη χρειάζεται να εξετάζονται ως σύνολο.

Στην επιστροφή τιμήματος, χρειάζεται να είναι κατανοητή η σύνδεση με την ολική ή μερική ακύρωση της παράδοσης ή της υπηρεσίας. Στις συγκεκριμένες κάρτες τηλεπικοινωνίας και στα εισιτήρια, η βάση προσδιορίζεται από την ειδική αναφορά στη λιανική τιμή χωρίς ΦΠΑ. Αυτές οι διακρίσεις δίνουν συγκεκριμένο περιεχόμενο στην εξέταση της συναλλαγής, πέρα από τις γενικές λέξεις «χρέωση» και «έξοδο».

Για συναφές θέμα, μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο Πραγματικό κόστος επαγγελματικής δαπάνης: ΦΠΑ και φόρος.