Μεταφορά φορολογικής έδρας επιχείρησης εκτός Ελλάδος

Ιστορικό άρθρο — Το περιεχόμενο αφορά το καθεστώς που ίσχυε κατά τον χρόνο δημοσίευσης και δεν αποτελεί οδηγό για τις τρέχουσες υποχρεώσεις του 2026.

Η μεταφορά της φορολογικής έδρας μιας επιχείρησης στο εξωτερικό συζητιέται συνήθως με λάθος αφετηρία, ως απόφαση για «λιγότερο φόρο». Το ερώτημα που εξετάζει στην πράξη η φορολογική αρχή είναι διαφορετικό: παραμένει ή όχι η επιχείρηση φορολογικός κάτοικος Ελλάδας, με βάση το άρθρο 4 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος. Όσο η απάντηση είναι «ναι», η αλλαγή διεύθυνσης, η μετακίνηση δραστηριότητας και η σύσταση εγκατάστασης σε άλλο κράτος δεν μεταβάλλουν από μόνες τους τη φορολογική μεταχείριση.

Το άρθρο εξηγεί ποιες έννοιες συγχέονται πιο συχνά, τι εξετάζει ο έλεγχος, ποιες υποχρεώσεις παραμένουν στην Ελλάδα και πού σταματά η αρμοδιότητα του λογιστικού γραφείου.

Φορολογική κατοικία νομικού προσώπου: τι ορίζει το άρθρο 4 ΚΦΕ

Για τα νομικά πρόσωπα και τις νομικές οντότητες το κρίσιμο άρθρο είναι το άρθρο 4 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013). Οι προϋποθέσεις είναι διαζευκτικές, πράγμα που σημαίνει ότι αρκεί η συνδρομή μίας από αυτές για να χαρακτηριστεί το πρόσωπο φορολογικός κάτοικος Ελλάδας.

Ένα νομικό πρόσωπο ή μία νομική οντότητα είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας για οποιοδήποτε φορολογικό έτος, εφόσον:
α) συστάθηκε ή ιδρύθηκε, σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο,
β) έχει την καταστατική έδρα του στην Ελλάδα ή
γ) ο τόπος άσκησης πραγματικής διοίκησης είναι στην Ελλάδα οποιαδήποτε περίοδο στη διάρκεια του φορολογικού έτους.

Ο «τόπος άσκησης πραγματικής διοίκησης» είναι στην Ελλάδα με βάση τα πραγματικά περιστατικά και τις συνθήκες, λαμβάνοντας υπόψη ιδίως:
α) τον τόπο άσκησης καθημερινής διοίκησης,
β) τον τόπο λήψης στρατηγικών αποφάσεων,
γ) τον τόπο ετήσιας γενικής συνέλευσης των μετόχων ή εταίρων,
δ) τον τόπο τήρησης βιβλίων και στοιχείων,
ε) τον τόπο συνεδριάσεων του διοικητικού συμβουλίου ή όποιου άλλου εκτελεστικού οργάνου διοίκησης,
στ) την κατοικία των μελών του διοικητικού συμβουλίου ή όποιου άλλου εκτελεστικού οργάνου διοίκησης.
Σε συνδυασμό με τη συνδρομή των παραπάνω περιστατικών και συνθηκών είναι δυνατόν να συνεκτιμάται και η κατοικία της πλειοψηφίας των μετόχων ή εταίρων.

Πέντε έννοιες που δεν ταυτίζονται

Το μεγαλύτερο μέρος της σύγχυσης προέρχεται από τη χρήση μιας λέξης για διαφορετικά πράγματα. Οι πέντε έννοιες που ακολουθούν κρίνονται με διαφορετικά κριτήρια και έχουν διαφορετικές συνέπειες.

Τι σημαίνει η παύση της ελληνικής φορολογικής κατοικίας

Όταν διαπιστώνεται ότι το νομικό πρόσωπο έπαψε να είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας, η χρήση στην οποία επέρχεται η μεταβολή αντιμετωπίζεται ως τομή. Τα αποτελέσματα της περιόδου έως τη μεταβολή αποτυπώνονται χωριστά, τα στοιχεία του ενεργητικού και οι εκκρεμότητες της εταιρείας αξιολογούνται, οι υποχρεώσεις που αφορούν την περίοδο της ελληνικής φορολογικής κατοικίας παραμένουν και ο έλεγχός τους δεν αίρεται για τον λόγο ότι η έδρα μεταφέρθηκε.

Παράλληλα εξετάζεται χωριστά αν διατηρείται εγκατάσταση στην Ελλάδα, όπως υποκατάστημα, αποθήκη ή μόνιμος αντιπρόσωπος, οπότε προκύπτουν υποχρεώσεις που δεν εξαρτώνται από τη φορολογική κατοικία. Στην πράξη, το κρίσιμο έτος είναι το τελευταίο έτος λειτουργίας με ελληνική φορολογική κατοικία: τι αλλάζει, πώς αποτυπώνεται στα βιβλία και πώς τεκμηριώνεται.

Ελεγχόμενες αλλοδαπές εταιρείες: το άρθρο 66 ΚΦΕ

Ανεξάρτητα από τον τόπο εγκατάστασης μιας αλλοδαπής εταιρείας, ο φορολογικός κάτοικος Ελλάδας που συμμετέχει σε αυτήν εξετάζεται με βάση τους κανόνες για τις ελεγχόμενες αλλοδαπές εταιρείες του άρθρου 66 ΚΦΕ. Όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου, το μη διανεμηθέν εισόδημα της αλλοδαπής οντότητας περιλαμβάνεται στο φορολογητέο εισόδημα του Έλληνα φορολογικού κατοίκου και φορολογείται με τον συντελεστή που ισχύει για τα κέρδη από επιχειρηματική δραστηριότητα, ανάλογα με το αν ο υπόχρεος είναι φυσικό ή νομικό πρόσωπο.

Οι σχετικές διατάξεις δεν εξετάζουν αν το κράτος της αλλοδαπής εταιρείας έχει υψηλή ή χαμηλή φορολογία, αλλά αν συντρέχουν τα κριτήρια που θέτει ο νόμος και οι κατ’ εξουσιοδότηση αποφάσεις. Για τον λόγο αυτό η ουσία της άσκησης της αλλοδαπής οντότητας και τα πραγματικά περιστατικά λειτουργίας της είναι αυτά που καθορίζουν το αποτέλεσμα, και όχι η ονομασία της χώρας.

Ενδοομιλικές συναλλαγές, ΦΠΑ και παρακράτηση φόρου

Με τη μετακίνηση δραστηριότητας σε άλλο κράτος δημιουργείται σειρά ζητημάτων που δεν αφορούν τη φορολογική κατοικία αλλά τη συναλλακτική σχέση των δύο προσώπων: τεκμηρίωση των ενδοομιλικών συναλλαγών, τιμολόγηση, παραστατικά που εκδίδονται σε άλλο κράτος, ΦΠΑ σε ενδοενωσιακές συναλλαγές, τόπος φορολόγησης υπηρεσιών, παρακράτηση φόρου σε μεμονωμένες πληρωμές, συναλλαγές σε ξένο νόμισμα και αποτίμηση στοιχείων στο κλείσιμο της χρήσης.

Τα ζητήματα αυτά εξετάζονται ανά συναλλαγή και ανά χρήση, με βάση τα παραστατικά και τα δεδομένα διαβίβασης. Δεν αντιμετωπίζονται συνολικά ούτε εκ των υστέρων.

Μεταβολή φορολογικής κατοικίας φυσικού προσώπου: ξεχωριστή διαδικασία

Για τα φυσικά πρόσωπα που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία από την Ελλάδα στο εξωτερικό, η διαδικασία είναι οργανωμένη και ορίζεται από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίου Εσόδων: υποβολή αίτησης έως την τελευταία εργάσιμη ημέρα του πρώτου δεκαημέρου του Μαρτίου, προσκόμιση των απαιτούμενων δικαιολογητικών έως το πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου, απόφαση της αρχής εντός δύο μηνών και παραλαβή του σχετικού εγγράφου έως τις 31 Δεκεμβρίου. Η σχετική περιγραφή της διαδικασίας είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα της ΑΑΔΕ.

Πρόκειται για διαδικασία χωριστή από τα εταιρικά ζητήματα του παρόντος άρθρου. Σε κάθε περίπτωση, η φορολογική κατοικία κρίνεται από τα πραγματικά περιστατικά, και για τα φυσικά πρόσωπα ο κανόνας των 183 ημερών οδηγεί στον χαρακτηρισμό του προσώπου ως κατοίκου Ελλάδας από την πρώτη ημέρα της διαμονής που θεμελιώνει την ιδιότητα.

Ποιος κάνει τι

Επικαιροποίηση του άρθρου

Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στις 14 Φεβρουαρίου 2016. Οι νομοθετικές παραπομπές του έχουν από τότε μεταβληθεί: το πλαίσιο για τους αυτουργούς και τους συνεργούς φοροδιαφυγής περιέχει σήμερα ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας και όχι το άρθρο 67 του ν. 4174/2013, ενώ στο άρθρο 66 ΚΦΕ για τις ελεγχόμενες αλλοδαπές εταιρείες έχουν προστεθεί οι διατάξεις για τη φορολόγηση κατά την έξοδο και για τις ασυμφωνίες στη μεταχείριση υβριδικών μέσων, στο πλαίσιο εφαρμογής της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/1164.

Νομοθετική βάση

• ΚΦΕ (ν. 4172/2013), άρθρο 4 — φορολογική κατοικία νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων.
• ΚΦΕ (ν. 4172/2013), άρθρο 66 — ελεγχόμενες αλλοδαπές εταιρείες.
• Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024) — αυτουργοί και συνεργοί.
• Οδηγία (ΕΕ) 2016/1164 (ATAD) — κανόνες κατά των φορολογικών πρακτικών αποφυγής.
• ΑΑΔΕ — διαδικασία μεταφοράς φορολογικής κατοικίας από την Ελλάδα στο εξωτερικό.

Σχετικές σελίδες: υπηρεσίες φορολογικών κατοίκων εξωτερικού · φορολογική κατοικία φυσικών προσώπων · υπηρεσίες για επιχειρήσεις