Η μεταφορά της φορολογικής έδρας μιας επιχείρησης στο εξωτερικό παρουσιάζεται συχνά ως ένας εύκολος τρόπος μείωσης των φόρων. Η πρόταση ακούγεται ελκυστική: ιδρύετε μια εταιρεία στην Κύπρο, στη Βουλγαρία ή σε κάποια άλλη χώρα με χαμηλότερη φορολογία και συνεχίζετε κανονικά τις δραστηριότητές σας.
Είναι όμως τόσο απλό;
Η απάντηση είναι όχι. Η ίδρυση εταιρείας στο εξωτερικό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα παύει να φορολογείται στην Ελλάδα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η εγκατάσταση μιας επιχείρησης σε άλλη χώρα είναι παράνομη ή ασύμφορη. Αντίθετα, μπορεί να αποτελεί μια απολύτως νόμιμη και σωστή επιχειρηματική επιλογή. Υπάρχει, όμως, μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην πραγματική μεταφορά μιας δραστηριότητας και στην απλή δημιουργία μιας εταιρείας στο εξωτερικό για φορολογικούς λόγους.
Η ίδρυση εταιρείας στο εξωτερικό δεν σημαίνει ότι μεταφέρατε και την επιχείρησή σας
Ας υποθέσουμε ότι ένας επιχειρηματίας διατηρεί μια εταιρεία στη Θεσσαλονίκη. Εργάζεται στην Ελλάδα, διαπραγματεύεται με τους πελάτες του, οργανώνει το προσωπικό και λαμβάνει όλες τις σημαντικές αποφάσεις από το γραφείο του.
Κάποιος του προτείνει να ιδρύσει μια εταιρεία στην Κύπρο, ώστε τα τιμολόγια να εκδίδονται από εκεί και να επωφελείται από τη χαμηλότερη φορολογία.
Τι άλλαξε πραγματικά στην επιχείρησή του;
Εάν η διοίκηση και η επιχειρηματική δραστηριότητα εξακολουθούν να ασκούνται στην Ελλάδα, η ύπαρξη μιας κυπριακής εταιρείας δεν αρκεί για να αποκλείσει την ελληνική φορολόγηση.
Το άρθρο 4 του ν. 4172/2013 ορίζει πότε ένα νομικό πρόσωπο θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας.
Αρκεί να συντρέχει μία από τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις: να έχει συσταθεί σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο, να έχει την καταστατική του έδρα στην Ελλάδα ή να ασκείται εδώ η πραγματική διοίκησή του κατά οποιαδήποτε περίοδο του φορολογικού έτους.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για μια ήδη ελληνική εταιρεία. Η μετακίνηση του διαχειριστή ή η αλλαγή μιας διεύθυνσης δεν αρκεί, από μόνη της, για να πάψει να θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας.
Η πραγματική μεταφορά μιας υφιστάμενης εταιρείας μπορεί να απαιτεί διαφορετικές εταιρικές διαδικασίες, όπως διασυνοριακή μετατροπή, και αντίστοιχη φορολογική εξέταση.
Πού διοικείται πραγματικά η εταιρεία;
Στη φορολογία δεν έχει σημασία μόνο τι αναγράφεται στο καταστατικό. Σημασία έχει και τι συμβαίνει στην πράξη.
Αν η εταιρεία έχει δηλωμένη έδρα στη Βουλγαρία, αλλά ο επιχειρηματίας διαχειρίζεται καθημερινά τις εργασίες από την Ελλάδα, εγκρίνει τις πληρωμές, υπογράφει τις συμφωνίες και λαμβάνει εδώ τις επιχειρηματικές αποφάσεις, δημιουργείται σοβαρό ζήτημα ως προς τον πραγματικό τόπο διοίκησης.
Κατά τον έλεγχο συνεκτιμώνται στοιχεία όπως ο τόπος όπου λαμβάνονται οι σημαντικές αποφάσεις, η καθημερινή διοίκηση, οι συνεδριάσεις των οργάνων διοίκησης και η τήρηση των βιβλίων.
Δεν υπάρχει ένα μόνο έγγραφο που αποδεικνύει τα πάντα. Η εικόνα προκύπτει από το σύνολο των πραγματικών περιστατικών.
Γι’ αυτό και μια εταιρεία που εμφανίζεται να λειτουργεί στο εξωτερικό, χωρίς ουσιαστική παρουσία εκεί, δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι θα αντιμετωπιστεί φορολογικά όπως επιθυμεί ο ιδιοκτήτης της.
Τι γίνεται όταν η εταιρεία εξακολουθεί να δραστηριοποιείται στην Ελλάδα;
Ακόμη και αν μια επιχείρηση είναι πράγματι φορολογικός κάτοικος άλλης χώρας, μπορεί να διατηρεί φορολογικές υποχρεώσεις στην Ελλάδα.
Για παράδειγμα, μια αλλοδαπή εταιρεία μπορεί να έχει εδώ γραφείο, προσωπικό, εγκαταστάσεις ή δραστηριότητα που ασκείται μέσω εξαρτημένου αντιπροσώπου.
Ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά, μπορεί να δημιουργείται μόνιμη εγκατάσταση κατά το άρθρο 6 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος. Στην περίπτωση αυτή εξετάζεται η φορολόγηση των κερδών που αποδίδονται στην ελληνική εγκατάσταση.
Η ύπαρξη αποθήκης ή συνεργάτη στην Ελλάδα δεν δημιουργεί πάντοτε αυτομάτως μόνιμη εγκατάσταση. Χρειάζεται εξέταση της πραγματικής λειτουργίας και των σχετικών διατάξεων, συμπεριλαμβανομένης της σύμβασης αποφυγής διπλής φορολογίας, όπου υπάρχει.
Επιπλέον, μπορεί να προκύπτουν υποχρεώσεις ΦΠΑ, παραστατικών, δηλώσεων ή ασφαλιστικής και εργατικής νομοθεσίας.
Επομένως, το γεγονός ότι μια εταιρεία φορολογείται ως κάτοικος εξωτερικού δεν σημαίνει ότι κάθε συναλλαγή ή δραστηριότητά της στην Ελλάδα μένει εκτός ελληνικής φορολογίας.
Τι ισχύει για τα κέρδη μιας αλλοδαπής εταιρείας;
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αφορά τους Έλληνες φορολογικούς κατοίκους που συμμετέχουν σε εταιρείες του εξωτερικού.
Το άρθρο 66 του ν. 4172/2013 προβλέπει κανόνες για τις Ελεγχόμενες Αλλοδαπές Εταιρείες.
Οι κανόνες αυτοί έχουν σκοπό να αντιμετωπίσουν περιπτώσεις στις οποίες συγκεκριμένα εισοδήματα συγκεντρώνονται σε αλλοδαπές εταιρείες με ιδιαίτερα χαμηλή πραγματική φορολόγηση.
Δεν εφαρμόζονται, όμως, αυτομάτως σε κάθε εταιρεία του εξωτερικού.
Για την εφαρμογή τους εξετάζονται σωρευτικά συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων:
- Η συμμετοχή ή ο έλεγχος της αλλοδαπής εταιρείας σε ποσοστό άνω του 50%, όπως ειδικότερα ορίζει ο νόμος.
- Ο πραγματικός εταιρικός φόρος που καταβλήθηκε στο εξωτερικό σε σύγκριση με τον φόρο που θα προέκυπτε στην Ελλάδα.
- Το αν περισσότερο από το 30% του καθαρού εισοδήματος προ φόρων προέρχεται από ορισμένες κατηγορίες εισοδημάτων, όπως τόκους, δικαιώματα και μερίσματα.
Εξετάζεται επίσης η προβλεπόμενη εξαίρεση για αλλοδαπές εταιρείες που ασκούν ουσιαστική οικονομική δραστηριότητα, η οποία αποδεικνύεται με πραγματικό προσωπικό, εγκαταστάσεις, εξοπλισμό και περιουσιακά στοιχεία. Για εταιρείες εγκατεστημένες σε τρίτες χώρες εκτός ΕΟΧ υπάρχουν ειδικοί περιορισμοί στην εξαίρεση αυτή.
Όταν πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, συγκεκριμένο μη διανεμηθέν εισόδημα της αλλοδαπής εταιρείας μπορεί να συμπεριλαμβάνεται στο φορολογητέο εισόδημα του Έλληνα φορολογούμενου.
Αυτό σημαίνει ότι, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, μπορεί να προκύψει φορολόγηση πριν ακόμη διανεμηθούν τα σχετικά κέρδη.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε αδιανέμητο κέρδος οποιασδήποτε αλλοδαπής εταιρείας φορολογείται υποχρεωτικά στην Ελλάδα.
Και όταν τα κέρδη διανεμηθούν;
Η φορολόγηση της εταιρείας είναι διαφορετικό ζήτημα από τη φορολόγηση των χρημάτων που λαμβάνει ο ιδιοκτήτης της.
Εάν ο μέτοχος είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας και εισπράττει μερίσματα από εταιρεία του εξωτερικού, εξετάζεται η φορολόγησή τους στην Ελλάδα, ο τυχόν φόρος που καταβλήθηκε στην αλλοδαπή και οι δυνατότητες πίστωσης ή απαλλαγής που προβλέπει η νομοθεσία.
Παράλληλα, το άρθρο 66 προβλέπει μηχανισμό ώστε ποσά που έχουν ήδη περιληφθεί στη φορολογητέα βάση με τους κανόνες των Ελεγχόμενων Αλλοδαπών Εταιρειών να μην αντιμετωπίζονται σαν να μην είχαν φορολογηθεί προηγουμένως.
Συνεπώς, όταν συγκρίνουμε τη φορολογία δύο χωρών, δεν αρκεί να εξετάσουμε μόνο τον εταιρικό συντελεστή.
Πρέπει να εξετάσουμε και τι συμβαίνει όταν τα κέρδη φτάσουν τελικά στον ιδιοκτήτη της επιχείρησης.
Μπορεί η μεταφορά να δημιουργήσει φόρο πριν ακόμη λειτουργήσει η εταιρεία στο εξωτερικό;
Ναι, ανάλογα με τη μορφή και τα πραγματικά στοιχεία της μεταφοράς.
Το άρθρο 66Α του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος προβλέπει τη λεγόμενη φορολόγηση κατά την έξοδο.
Σε ορισμένες μεταφορές φορολογικής κατοικίας, δραστηριότητας ή περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό, μπορεί να προκύψει φορολόγηση όταν η Ελλάδα χάνει το δικαίωμα να φορολογήσει την υπεραξία συγκεκριμένων στοιχείων της επιχείρησης.
Για παράδειγμα, πρέπει να εξεταστεί η μεταχείριση των περιουσιακών στοιχείων που μεταφέρονται, η φορολογική τους αξία και η πραγματική τους αξία κατά τον χρόνο της μεταβολής.
Δεν επιβάλλεται αυτός ο φόρος απλώς επειδή κάποιος ιδρύει μια νέα εταιρεία στο εξωτερικό. Εφαρμόζεται στις περιπτώσεις και με τις προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος.
Είναι, πάντως, ένα ζήτημα που πρέπει να ελεγχθεί πριν από την πραγματική μεταφορά και όχι αφού ολοκληρωθεί.
Πότε έχει νόημα μια πραγματική εγκατάσταση στο εξωτερικό;
Υπάρχουν απολύτως σοβαροί επιχειρηματικοί λόγοι για μια τέτοια απόφαση.
Μια επιχείρηση μπορεί να επιδιώκει την είσοδό της σε νέα αγορά, να χρειάζεται παρουσία κοντά σε μεγάλους πελάτες, να οργανώνει παραγωγή ή διανομή σε άλλη χώρα ή να μεταφέρει εκεί πραγματικά τη διοίκηση και την εμπορική της δραστηριότητα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις η φορολογία αποτελεί ένα από τα στοιχεία της απόφασης, όχι απαραίτητα το μοναδικό.
Πρέπει όμως να υπολογιστεί το συνολικό κόστος: πραγματική εγκατάσταση, μισθοδοσία, λογιστικές και φορολογικές υποχρεώσεις στην αλλοδαπή, ενδεχόμενες υποχρεώσεις στην Ελλάδα, έξοδα διοίκησης, φορολόγηση των κερδών και φορολόγηση της διανομής τους.
Εξίσου σημαντικό είναι να διευκρινιστεί εάν μεταφέρεται η ίδια η υπάρχουσα εταιρεία, εάν συστήνεται νέα αλλοδαπή εταιρεία ή εάν ο επιχειρηματίας μεταφέρει και τη δική του φορολογική κατοικία.
Πρόκειται για διαφορετικές περιπτώσεις, με διαφορετικές συνέπειες.
Αν ο επιχειρηματίας κατοικεί πραγματικά στο εξωτερικό, διοικεί την εταιρεία του από εκεί και έχει εκεί την επιχειρηματική του δραστηριότητα, τα δεδομένα διαφέρουν ουσιαστικά από την περίπτωση κάποιου που εξακολουθεί να κατοικεί και να δραστηριοποιείται στην Ελλάδα.
Αυτό, βέβαια, δεν αποκλείει την ύπαρξη ελληνικών υποχρεώσεων για δραστηριότητα που ασκείται εδώ.
Τι πρέπει να προσέξει ο επιχειρηματίας πριν αποφασίσει;
Η άποψή μου είναι ότι κάθε πρόταση μεταφοράς φορολογικής έδρας πρέπει να ξεκινά από την πραγματική λειτουργία της επιχείρησης και όχι από μια διαφήμιση χαμηλότερων φορολογικών συντελεστών.
Πριν ληφθεί η απόφαση, χρειάζεται να είναι σαφές πού θα διοικείται η εταιρεία, πού θα εργάζεται το προσωπικό, πώς θα εξυπηρετούνται οι πελάτες, αν θα παραμείνει δραστηριότητα στην Ελλάδα και πώς θα φορολογούνται τόσο τα εταιρικά κέρδη όσο και οι απολαβές του ιδιοκτήτη.
Αφού εξεταστούν αυτά, μπορεί να γίνει μια πραγματική σύγκριση του κόστους λειτουργίας και της συνολικής φορολογικής επιβάρυνσης.
Η μεταφορά μιας επιχείρησης στο εξωτερικό μπορεί να είναι σωστή απόφαση. Δεν αποτελεί όμως μια απλή διαδικασία αλλαγής διεύθυνσης ούτε εγγύηση μικρότερης φορολογίας.
Όποιος εξετάζει σοβαρά αυτή την επιλογή χρειάζεται πρώτα να γνωρίζει τι ακριβώς μεταφέρει, ποιες υποχρεώσεις αφήνει πίσω και ποιες νέες αναλαμβάνει. Μόνο τότε μπορεί να κρίνει αν η μεταφορά έχει πραγματικό οικονομικό όφελος.
Βασικές νομοθετικές αναφορές: άρθρα 4, 6, 66 και 66Α του ν. 4172/2013, ν. 4714/2020, Ε.2018/2022 της ΑΑΔΕ, ν. 5055/2023 για διασυνοριακούς εταιρικούς μετασχηματισμούς και οι εφαρμοστέες συμβάσεις αποφυγής διπλής φορολογίας.
Υπολογίστε το στην πράξη
Δείτε τα διαθέσιμα εργαλεία και επιλέξτε όποιο ταιριάζει στην περίπτωσή σας.