Εργαζόμενος εταιρείας AI λαμβάνει δωρεάν μετοχές αξίας 5.000 € και λίγους μήνες αργότερα τις πουλά για 4.000 €. Η διαφορά των 1.000 € εύκολα δημιουργεί την εντύπωση ότι υπάρχει μόνο ζημία προς δήλωση. Για το συγκεκριμένο πρόγραμμα δωρεάν μετοχών μη εισηγμένης εταιρείας, όμως, ο φορολογικός υπολογισμός κρατά ως βάση την αξία των 5.000 € κατά τη διάθεσή τους.
Το παράδειγμα αφορά τη δήλωση του φορολογικού έτους 2025, εργαζόμενο που είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας και ελληνική μη εισηγμένη ΑΕ ανάπτυξης λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης. Χρησιμοποιούμε το άρθρο 42Α του ΚΦΕ από την πλήρη κωδικοποίηση του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με ενημέρωση έως 9 Φεβρουαρίου 2026, μαζί με τις οδηγίες της ΑΑΔΕ για τη δήλωση του 2025.
Πρώτα εξετάζεται το ίδιο το πρόγραμμα
Η εταιρεία είχε προβλέψει τη δωρεάν διάθεση μετοχών στον εργαζόμενο μετά την επίτευξη συγκεκριμένου στόχου παράδοσης λογισμικού. Ο στόχος ολοκληρώθηκε και την 1η Μαρτίου 2025 ο εργαζόμενος απέκτησε πράγματι 100 μετοχές, χωρίς να καταβάλει τίμημα αγοράς.
Θεωρούμε ότι έχει ελεγχθεί η νόμιμη υπαγωγή του προγράμματος στην παρ. 3 του άρθρου 42Α: η διάθεση των μετοχών προϋποθέτει την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων ή την επέλευση συγκεκριμένου γεγονότος. Η πραγματική απόκτησή τους έχει σημασία. Μια υπόσχεση μελλοντικής παροχής ή ένα ποσό μετρητών που συνδέεται με την αξία της εταιρείας χρειάζεται διαφορετική εξέταση.
Η αξία κατά τη δωρεάν διάθεση έχει ήδη προσδιοριστεί σωστά και τεκμηριωθεί σε 50 € ανά μετοχή, συνολικά 5.000 €. Αυτό είναι δεδομένο του παραδείγματος. Η αποτίμηση των μη εισηγμένων μετοχών αποτελεί ξεχωριστή εργασία· δεν προκύπτει από την ονομασία του προγράμματος ή από μια πρόχειρη εκτίμηση του εργαζομένου.
Πώληση 4.000 ευρώ και φορολογητέο ποσό 5.000 ευρώ
Την 1η Οκτωβρίου 2025 πωλούνται και οι 100 μετοχές για 40 € η καθεμία. Το συνολικό τίμημα είναι 4.000 €. Εξετάζουμε πραγματική πώληση σε ανεξάρτητο αγοραστή, χωρίς πρόσθετο τίμημα, προμήθειες πώλησης, συνάλλαγμα ή μερική πώληση που θα απαιτούσαν άλλους ελέγχους.
Για τις δωρεάν μετοχές μη εισηγμένων εταιρειών, η περ. β΄ της παρ. 4 του άρθρου 42Α συγκρίνει την τιμή πώλησης με την αξία κατά τη δωρεάν διάθεση. Όταν η τιμή πώλησης είναι μικρότερη, ως υπεραξία για τη συγκεκριμένη φορολόγηση λαμβάνεται η αξία κατά τη διάθεση. Έτσι, στο παράδειγμα το ποσό είναι 5.000 €.
Η εμπορική σύγκριση δείχνει μείωση αξίας κατά 1.000 €, αλλά αυτή η αφαίρεση δεν δίνει το φορολογητέο εισόδημα της συγκεκριμένης παροχής. Ούτε αρκεί να μεταφερθούν στη δήλωση μόνο τα 4.000 € της είσπραξης. Το λογιστικό γραφείο χρειάζεται και την τεκμηριωμένη αξία της αρχικής διάθεσης για να εφαρμόσει τον σωστό κανόνα.
Με τον συντελεστή 15% του άρθρου 43, ο φόρος πάνω σε αυτό το εισόδημα είναι 5.000 € × 15% = 750 €. Πρόκειται για τον φόρο του συγκεκριμένου ποσού, όχι για τη συνολική εκκαθάριση Ε1 ή για υπολογισμό των χρημάτων που θα μείνουν τελικά στον εργαζόμενο.
Η ίδια διάταξη προβλέπει και την αντίστροφη περίπτωση: αν η τιμή πώλησης υπερβαίνει την αξία διάθεσης, λαμβάνεται η τιμή πώλησης. Αν οι ίδιες 100 μετοχές είχαν πωληθεί αντί γι’ αυτό για 6.000 €, το ποσό θα ήταν 6.000 € και ο αντίστοιχος φόρος 900 €. Αυτή είναι εναλλακτική εκδοχή του παραδείγματος, όχι δεύτερη πώληση.
Η διετία των δικαιωμάτων αγοράς δεν μεταφέρεται στις δωρεάν μετοχές
Στο πρόγραμμα που εξετάζουμε δεν υπάρχει άσκηση δικαιώματος αγοράς. Οι μετοχές διατίθενται δωρεάν όταν εκπληρωθεί ο όρος του προγράμματος. Η παρ. 3 συνδέει τη φορολόγηση με τη μεταβίβαση μετά την απόκτησή τους, χωρίς τον χρονικό έλεγχο των 24 μηνών που αφορά την περίπτωση των δικαιωμάτων προαίρεσης.
Συνεπώς, η πώληση τον Οκτώβριο, επτά μήνες μετά την απόκτηση, δεν μετατρέπει από μόνη της την παροχή σε μισθό. Για το συγκεκριμένο πρόγραμμα ισχύει και η εξαίρεση της περ. ιστ΄ της παρ. 1 του άρθρου 14 από τον υπολογισμό του εισοδήματος μισθωτής εργασίας. Η εφαρμογή αυτών των διατάξεων προϋποθέτει τον ήδη ελεγμένο χαρακτήρα της δωρεάν διάθεσης.
Επίσης, ο ειδικός συντελεστής 5% αφορά την ειδική περίπτωση δικαιωμάτων προαίρεσης της παρ. 2 του άρθρου 42Α. Η δραστηριότητα στην τεχνητή νοημοσύνη ή ο χαρακτηρισμός της εταιρείας ως νεοφυούς δεν δίνουν αυτόν τον συντελεστή στις δωρεάν μετοχές του παραδείγματος. Για τη διαφορετική περίπτωση αγοράς μέσω δικαιώματος προαίρεσης, δείτε την ανάλυση για το δικαίωμα αγοράς μετοχών και τον φόρο εργαζομένου εταιρείας AI.
Τα στοιχεία που πρέπει να συμφωνούν στον φάκελο
Ο έλεγχος ξεκινά από τους όρους του προγράμματος και την απόδειξη ότι εκπληρώθηκε ο στόχος. Συνεχίζεται με την πραγματική διάθεση και απόκτηση των 100 μετοχών, την αποτίμηση των 5.000 € κατά τη διάθεση και τα στοιχεία πώλησης των ίδιων μετοχών για 4.000 €. Αν λείπει ένα από αυτά, η τελική σύγκριση των δύο αξιών δεν μπορεί να γίνει με ασφάλεια.
Οι πλήρεις οδηγίες Ε1 της ΑΑΔΕ της 16ης Μαρτίου 2026, στην ενότητα 2.11.1, περιγράφουν χωριστά το εισόδημα από αυτά τα προγράμματα και παραπέμπουν στον υπολογισμό της παρ. 4. Για την ημεδαπή εταιρεία του παραδείγματος εξετάζονται οι κωδικοί 829–830 και ο ΑΦΜ της εταιρείας της οποίας οι μετοχές πωλήθηκαν.
Η αξία των δωρεάν μετοχών εμφανίζεται επίσης πληροφοριακά στους 423–424 κατά το έτος διάθεσης. Η πληροφοριακή εμφάνιση πρέπει να συμφωνηθεί με την πώληση του ίδιου έτους· δεν αποτελεί δεύτερο εισόδημα προς φορολόγηση. Στο παράδειγμα, το κρίσιμο στοιχείο για τη δήλωση παραμένει ότι η χαμηλότερη είσπραξη των 4.000 € συνυπάρχει με φορολογητέο ποσό 5.000 € για τη συγκεκριμένη παροχή.
Η ανάλυση περιορίζεται στο παραπάνω πρόγραμμα και στο φορολογικό έτος 2025. Δεν εξετάζει τη λογιστική δαπάνη της εταιρείας, ασφαλιστικές υποχρεώσεις ή τη σύσταση προγράμματος μετοχικών αμοιβών. Και οι δύο επίσημες πηγές φιλοξενούνται ολόκληρες στο drcc.eu, με τη χρονολογία και το εύρος ενημέρωσής τους.
Υπολογίστε το στην πράξη
Δείτε τα διαθέσιμα εργαλεία και επιλέξτε όποιο ταιριάζει στην περίπτωσή σας.
