Ένας εργαζόμενος σε εταιρεία ανάπτυξης λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης απέκτησε μετοχές τον Φεβρουάριο του 2025, ασκώντας δικαίωμα αγοράς τους, και τις πούλησε τον Οκτώβριο. Αν το λογιστήριο μετρήσει μόνο αυτούς τους οκτώ μήνες, μπορεί να καταλήξει σε λάθος κατηγορία εισοδήματος. Για τη διετία που εξετάζουμε, αφετηρία είναι η χορήγηση του δικαιώματος προαίρεσης, όχι η μεταγενέστερη άσκησή του.
Η ανάλυση αφορά τη δήλωση του φορολογικού έτους 2025 και στηρίζεται στις πλήρεις οδηγίες Ε1 της ΑΑΔΕ της 16ης Μαρτίου 2026. Το παράδειγμα αφορά φορολογικό κάτοικο Ελλάδας, εργαζόμενο σε ελληνική μη εισηγμένη ΑΕ που αναπτύσσει λογισμικό AI. Θεωρούμε δεδομένο ότι έχει ήδη ελεγχθεί η νόμιμη υπαγωγή του προγράμματος στα δικαιώματα προαίρεσης απόκτησης μετοχών.
Τρεις ημερομηνίες για την ίδια παροχή
Με το δικαίωμα προαίρεσης ο εργαζόμενος αποκτά τη δυνατότητα να αγοράσει μετοχές σύμφωνα με τους όρους του προγράμματος. Η χορήγηση αυτού του δικαιώματος, η άσκησή του και η πώληση των μετοχών είναι διαφορετικά γεγονότα. Δεν αρκεί να υπάρχει στον φάκελο μόνο το αποδεικτικό της τελευταίας πώλησης.
Έστω ότι το δικαίωμα χορηγήθηκε την 1η Ιουλίου 2023, ασκήθηκε την 1η Φεβρουαρίου 2025 και οι μετοχές πωλήθηκαν την 1η Οκτωβρίου 2025. Από τη χορήγηση μέχρι την πώληση έχουν περάσει 27 μήνες. Από την άσκηση μέχρι την πώληση έχουν περάσει οκτώ.
Η διάκριση έχει σημασία για το οικονομικό τμήμα μιας εταιρείας που περιλαμβάνει τέτοιες παροχές στην αμοιβή των μηχανικών λογισμικού της. Το αρχείο του προγράμματος πρέπει να επιτρέπει να συνδεθούν οι τρεις ημερομηνίες με τον ίδιο εργαζόμενο και τα ίδια δικαιώματα, χωρίς να υποκαθίσταται η ημερομηνία χορήγησης από την ημερομηνία πρόσληψης ή αγοράς των μετοχών.
Η διετία μετρά από τη χορήγηση
Η ενότητα 2.11.1 των οδηγιών, για τους κωδικούς 829–830, περιλαμβάνει το εισόδημα του άρθρου 42Α παρ. 1 ΚΦΕ από δικαιώματα προαίρεσης. Συνδέει τη φορολόγησή του με τη μεταβίβαση των μετοχών μέσα στο 2025, μετά τη συμπλήρωση 24 μηνών από την απόκτηση των δικαιωμάτων. Το ποσό του οφέλους έχει προσδιοριστεί κατά την άσκηση.
Στο παράδειγμα πληρούται αυτό το χρονικό κριτήριο: οι 27 μήνες μετρούν από την 1η Ιουλίου 2023. Οι οκτώ μήνες από την άσκηση δεν μετατρέπουν από μόνοι τους την παροχή σε εισόδημα μισθωτής εργασίας. Εξετάζουμε την κοινή περίπτωση της παρ. 1, με τις υπόλοιπες προϋποθέσεις της ήδη ελεγμένες.
Δεν εφαρμόζουμε αυτομάτως τον ειδικό συντελεστή 5% επειδή η επιχείρηση ασχολείται με την τεχνητή νοημοσύνη. Η εταιρεία του παραδείγματος ιδρύθηκε το 2015 και χορήγησε τα δικαιώματα το 2023. Έτσι δεν πληρούται ο όρος χορήγησης μέσα στα πρώτα πέντε έτη από τη σύσταση, ο οποίος περιλαμβάνεται στους σωρευτικούς όρους της ειδικής περίπτωσης της παρ. 2 του άρθρου 42Α.
Το όφελος δεν είναι ολόκληρο το τίμημα πώλησης
Ας υποθέσουμε ότι το όφελος από την άσκηση έχει ήδη αποτιμηθεί σωστά και τεκμηριωθεί σε 12.000 €. Δεν υπολογίζουμε εδώ την αξία μη εισηγμένων μετοχών ούτε θεωρούμε ότι ολόκληρο το ποσό που εισπράχθηκε από την πώληση είναι αυτή η παροχή.
Για το δεδομένο εισόδημα των 12.000 € της κοινής περίπτωσης του άρθρου 42Α παρ. 1, ο συντελεστής 15% της ενότητας 3.6 δίνει 1.800 €. Αυτός είναι ο φόρος μόνο πάνω στο συγκεκριμένο ποσό του παραδείγματος, όχι η συνολική εκκαθάριση Ε1 του εργαζομένου ή το καθαρό ποσό που θα του μείνει από την πώληση.
Τυχόν χωριστή υπεραξία από την πώληση των μετοχών, κατά το άρθρο 42, χρειάζεται δικό της προσδιορισμό. Οι οδηγίες ζητούν διακριτή αναγραφή όταν συνυπάρχουν εισοδήματα των άρθρων 42 και 42Α. Ένα συγκεντρωτικό ποσό «κέρδους από μετοχές», χωρίς αυτή τη συμφωνία, δεν επαρκεί.
Τι δείχνουν οι πληροφοριακοί κωδικοί
Οι κωδικοί 423–424 του πίνακα 6 αφορούν πληροφοριακή προσυμπλήρωση, μεταξύ άλλων, ποσών που προσδιορίστηκαν κατά την άσκηση δικαιωμάτων μέσα στο 2025. Η παρουσία του ποσού εκεί δεν αποδεικνύει ότι έχει ήδη φορολογηθεί. Ούτε αντικαθιστά την εξέταση της πώλησης και της κατηγορίας του εισοδήματος.
Εδώ άσκηση και πώληση έγιναν στο ίδιο φορολογικό έτος. Η πώληση είναι μεταγενέστερο γεγονός, αλλά δεν ανήκει σε επόμενο έτος. Συνεπώς, η πληροφορία της άσκησης πρέπει να διαβαστεί μαζί με την πώληση του Οκτωβρίου και τη φορολογητέα αναγραφή της κοινής περίπτωσης στους 829–830. Το ποσό δεν φορολογείται δύο φορές επειδή εμφανίζεται και ως πληροφοριακό στοιχείο.
Αν η εταιρεία παραδώσει μόνο την εικόνα της άσκησης, ενώ ο εργαζόμενος έχει ήδη πουλήσει, ο φάκελος για τη δήλωσή του μένει ελλιπής. Χρειάζονται και τα στοιχεία της μεταβίβασης, καθώς και ο ΑΦΜ της ημεδαπής εταιρείας της οποίας οι μετοχές πωλήθηκαν, όπως προβλέπουν οι οδηγίες.
Αν η πώληση είχε γίνει τον Μάρτιο
Αλλάζουμε μόνο την ημερομηνία πώλησης: αντί για την 1η Οκτωβρίου 2025, υποθέτουμε την 1η Μαρτίου 2025. Τότε θα είχαν περάσει 20 μήνες από τη χορήγηση του δικαιώματος, άρα δεν θα είχε συμπληρωθεί η διετία.
Η ενότητα 2.5.8 περιγράφει την περίπτωση μεταβίβασης πριν από τους 24 μήνες στη φορολογική αντιμετώπιση του άρθρου 13 παρ. 4, ως εισόδημα μισθωτής εργασίας. Δεν θα εφαρμοζόταν μηχανικά ο προηγούμενος υπολογισμός 15%. Οι οδηγίες για τους 343–344 απαιτούν επίσης προσοχή στο τι έχει ήδη προσυμπληρωθεί από τις σχετικές βεβαιώσεις· δεν υπολογίζουμε εδώ τον φόρο μισθωτής εργασίας.
Αν το πρόγραμμα προβλέπει δωρεάν διάθεση μετοχών υπό όρους, χρειάζεται ξεχωριστός έλεγχος των όρων, της απόκτησης και των αξιών διάθεσης και πώλησης. Δείτε το παράδειγμα για τις δωρεάν μετοχές εταιρείας AI που πωλούνται σε χαμηλότερη τιμή, όπου η είσπραξη και το φορολογητέο ποσό διαφέρουν.
Η συμφωνία του εταιρικού και του προσωπικού φακέλου
Για να γίνει ο έλεγχος, πρέπει να μπορούν να διαβαστούν μαζί το στοιχείο χορήγησης, η πράξη άσκησης με την ελεγμένη αποτίμηση του οφέλους, η ηλεκτρονική πληροφορία και τα στοιχεία της πώλησης. Πρόκειται για την πρακτική σύνδεση των αποδείξεων του παραδείγματος, όχι για περιγραφή νέου υποχρεωτικού εντύπου ή διαδικασίας υποβολής από την εταιρεία.
Η προσωπική φορολογία του εργαζομένου παραμένει διαφορετικός έλεγχος από τη φορολογία της επιχείρησης. Αν εξετάζεται παράλληλα αλλαγή συμμετοχής στην ίδια εταιρεία AI, δείτε και την ανάλυση για τη μεταφορά φορολογικών ζημιών μετά την είσοδο επενδυτή. Ο ένας έλεγχος δεν υποκαθιστά τον άλλο.
Οι οδηγίες που χρησιμοποιούνται φιλοξενούνται ολόκληρες στο drcc.eu, σε 153 σελίδες, και αφορούν το φορολογικό έτος 2025. Η ανάλυση περιορίζεται στο συγκεκριμένο, ήδη ελεγμένο πρόγραμμα και στις παραδοχές του παραδείγματος. Δεν αποτελεί αποτίμηση μετοχών ή οδηγό σύστασης προγράμματος αμοιβών.
Υπολογίστε το στην πράξη
Δείτε τα διαθέσιμα εργαλεία και επιλέξτε όποιο ταιριάζει στην περίπτωσή σας.
