Απαλλαγή ΦΠΑ μικρών επιχειρήσεων: Όρια, προϋποθέσεις και υποχρεώσεις

Απαλλαγή ΦΠΑ μικρών επιχειρήσεων: Όρια, προϋποθέσεις και υποχρεώσεις

Τι είναι η απαλλαγή μικρών επιχειρήσεων

Για την εφαρμογή του καθεστώτος χρειάζεται να εξετάζονται χωριστά το ύψος του κύκλου εργασιών, τα έτη στα οποία αυτός αφορά και η διαδικασία ένταξης. Αν υπάρχει μετάταξη μεταξύ κανονικού και απαλλασσόμενου καθεστώτος, εξετάζονται επιπλέον οι συνέπειες για τα αποθέματα και τον διακανονισμό του φόρου.

Η απαλλαγή από την υποβολή δήλωσης ΦΠΑ και την καταβολή του φόρου δεν αναιρεί τις συγκεκριμένες διαδικασίες που προβλέπονται για την ένταξη ή τη μετάταξη. Για παράδειγμα, η ένταξη συνδέεται με δήλωση μεταβολών, ενώ η μετάταξη συνδέεται με απογραφή και αποτίμηση των εμπορεύσιμων αποθεμάτων. Πρόκειται για διαφορετικά σκέλη του καθεστώτος, τα οποία χρειάζεται να εξετάζονται μαζί.

Ποιον αφορά και πώς ελέγχεται το όριο

Δύνανται να απαλλάσσονται υποκείμενοι των οποίων ο ετήσιος κύκλος εργασιών, χωρίς ΦΠΑ, δεν υπερβαίνει τις 10.000 ευρώ κατά το προηγούμενο και το τρέχον φορολογικό έτος. Ο κύκλος εργασιών αφορά τις πράξεις παράδοσης αγαθών και παροχής υπηρεσιών κατά την έννοια της παρ. 2 του άρθρου 44.

Ο έλεγχος αφορά και τα δύο φορολογικά έτη. Επομένως, η εξέταση μόνο του τρέχοντος έτους δεν αρκεί. Επίσης, η διατύπωση «δεν υπερβαίνει» περιλαμβάνει κύκλο εργασιών ακριβώς ίσο με 10.000 ευρώ, ως προς το συγκεκριμένο αριθμητικό κριτήριο. Η τήρηση του ορίου εξετάζεται μαζί με τις υπόλοιπες προϋποθέσεις εφαρμογής.

Το ποσό των 10.000 ευρώ συγκρίνεται με τον ετήσιο κύκλο εργασιών κάθε έτους χωριστά. Δεν αποτελεί κοινό όριο για το άθροισμα των δύο ετών. Αν το ένα έτος βρίσκεται εντός ορίου και το άλλο το υπερβαίνει, δεν πληρούται το κριτήριο που απαιτεί τήρηση του ορίου και στα δύο έτη.

Ένταξη: προθεσμία και ημερομηνία μεταβολής

Οι υποκείμενοι που δεν υπερβαίνουν το όριο του πρώτου εδαφίου της παρ. 1 και επιθυμούν να ενταχθούν στο καθεστώς υποβάλλουν δήλωση μεταβολών σύμφωνα με τον Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας, ν. 5104/2024. Η δήλωση υποβάλλεται εντός 30 ημερών από την έναρξη του φορολογικού έτους, με ημερομηνία μεταβολής την έναρξη του φορολογικού έτους.

Στην πράξη, ο έλεγχος του ορίου απαντά αν πληρούται η συγκεκριμένη προϋπόθεση, ενώ η δήλωση μεταβολών αφορά τη διαδικασία ένταξης για τον υποκείμενο που επιθυμεί να ενταχθεί. Η τήρηση του αριθμητικού ορίου δεν υποκαθιστά την υποβολή της δήλωσης που προβλέπεται για αυτή τη διαδικασία.

Υπέρβαση του ορίου κατά το προηγούμενο ημερολογιακό έτος

Υποκείμενοι που απαλλάσσονται λόγω κύκλου εργασιών στο εσωτερικό της χώρας και υπερέβησαν κατά το προηγούμενο ημερολογιακό έτος το εθνικό όριο των 10.000 ευρώ δεν μπορούν να κάνουν χρήση της απαλλαγής για διάστημα ενός ημερολογιακού έτους. Ο κανόνας αφορά τόσο εγκατεστημένους όσο και μη εγκατεστημένους υποκείμενους.

Για τον έλεγχο αυτό έχει σημασία η υπέρβαση στο προηγούμενο ημερολογιακό έτος. Η εξέταση του κύκλου εργασιών του τρέχοντος έτους δεν υποκαθιστά τον έλεγχο της συγκεκριμένης προϋπόθεσης.

Υποκείμενοι εγκατεστημένοι σε άλλο κράτος μέλος

Για υποκείμενους εγκατεστημένους σε άλλο κράτος μέλος προβλέπεται δυνατότητα χρήσης της απαλλαγής στο εσωτερικό της χώρας, υπό προϋποθέσεις. Τα αναφερόμενα όρια, κατά το τρέχον και το προηγούμενο φορολογικό έτος, είναι:

• 10.000 ευρώ για τον ετήσιο κύκλο εργασιών στο εσωτερικό της Ελλάδας.
• 100.000 ευρώ για τον ετήσιο κύκλο εργασιών εντός της Ένωσης.

Τα όρια αφορούν διαφορετικό γεωγραφικό πεδίο και χρειάζονται χωριστό έλεγχο. Η τήρηση του ορίου στην Ελλάδα δεν υποκαθιστά τον έλεγχο του κύκλου εργασιών εντός της Ένωσης. Τα δύο όρια δεν αποτελούν πλήρη περιγραφή της διαδικασίας χορήγησης της απαλλαγής: η εφαρμογή του καθεστώτος παραμένει υπό τους όρους και τις προϋποθέσεις των άρθρων 44α έως 44στ.

Ο έλεγχος συνδυάζει το γεωγραφικό πεδίο με το έτος αναφοράς. Για καθένα από τα δύο φορολογικά έτη εξετάζεται τόσο ο κύκλος εργασιών στην Ελλάδα όσο και ο κύκλος εργασιών εντός της Ένωσης. Αν ο ελληνικός κύκλος εργασιών δεν υπερβαίνει τις 10.000 ευρώ, αλλά ο ενωσιακός υπερβαίνει τις 100.000 ευρώ σε ένα από αυτά τα έτη, δεν πληρούται το σύνολο των αναφερόμενων αριθμητικών κριτηρίων. Αντίστοιχα, η τήρηση του ενωσιακού ορίου δεν καλύπτει υπέρβαση του ελληνικού ορίου.

Ακόμη και όταν πληρούνται και τα δύο όρια και στα δύο έτη, το συμπέρασμα περιορίζεται στην κάλυψη των συγκεκριμένων αριθμητικών κριτηρίων. Για τη χρήση της απαλλαγής χρειάζεται να συντρέχουν και οι λοιπές προϋποθέσεις του καθεστώτος.

Μετάταξη καθεστώτος: τι συμβαίνει με τα αποθέματα

Οι απαλλασσόμενοι υποκείμενοι μπορούν να μεταταχθούν προαιρετικά στο κανονικό καθεστώς κατά τη διάρκεια του φορολογικού έτους, υποβάλλοντας σχετική δήλωση μεταβολών. Αυτή η δυνατότητα διακρίνεται από τη διαδικασία ένταξης στο απαλλασσόμενο καθεστώς με ημερομηνία μεταβολής την έναρξη του φορολογικού έτους.

Σε κάθε μετάταξη από το ένα καθεστώς στο άλλο, υποχρεωτική ή προαιρετική, τα αποθέματα των εμπορεύσιμων αγαθών που υπάρχουν την τελευταία ημέρα πριν από τη μετάταξη απογράφονται υποχρεωτικά ανά ισχύοντα συντελεστή φόρου και αποτιμώνται σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις. Με απλά λόγια, καταγράφονται τα εμπορεύσιμα αγαθά που υπάρχουν τη συγκεκριμένη ημέρα και προσδιορίζεται η αξία τους, με διάκριση ανά συντελεστή ΦΠΑ.

Η απογραφή και η αποτίμηση εξυπηρετούν διαφορετικά μέρη της ίδιας διαδικασίας: η απογραφή καταγράφει ποια εμπορεύσιμα αγαθά υπάρχουν, ενώ η αποτίμηση προσδιορίζει την αξία τους σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις. Η διάκριση ανά ισχύοντα συντελεστή φόρου αποτελεί μέρος της απογραφής. Ο κοινός αυτός χειρισμός ισχύει και στις δύο κατευθύνσεις μετάταξης· εκείνο που αλλάζει είναι η συνέπεια για τον φόρο.

Στη μετάταξη προς το απαλλασσόμενο καθεστώς, η αναφορά αφορά τον φόρο που έχει ήδη εκπέσει για τα συγκεκριμένα αποθέματα. Η απογραφή και η αποτίμηση χρειάζεται συνεπώς να εξετάζονται μαζί με τον προηγούμενο χειρισμό αυτού του φόρου, ώστε να προσδιορίζεται το σκέλος της απόδοσης που προβλέπει ο κανόνας.

Ο εναπομένων χρόνος του διακανονισμού

Πέρα από την αντιμετώπιση των αποθεμάτων, οι μετατασσόμενοι υποκείμενοι έχουν, για τον εναπομένοντα χρόνο του διακανονισμού, δικαίωμα έκπτωσης ή υποχρέωση διακανονισμού και καταβολής του φόρου, ανάλογα με την κατεύθυνση της μετάταξης.

Ο διακανονισμός αφορά την προσαρμογή του φόρου για τον χρόνο που απομένει. Στη μετάταξη από το απαλλασσόμενο στο κανονικό καθεστώς προβλέπεται δικαίωμα έκπτωσης, ενώ στην αντίστροφη μετάταξη προβλέπεται, κατά περίπτωση, υποχρέωση διακανονισμού και καταβολής. Για την αξιολόγηση της αλλαγής καθεστώτος χρειάζεται συνεπώς να εξετάζεται και αυτό το σκέλος.

Η κρίσιμη χρονική αναφορά είναι ο χρόνος διακανονισμού που απομένει. Έτσι, η εξέταση της μετάταξης περιλαμβάνει αφενός τον χειρισμό του φόρου των αποθεμάτων και αφετέρου το δικαίωμα έκπτωσης ή την υποχρέωση διακανονισμού για τον εναπομένοντα χρόνο. Η καταγραφή των αποθεμάτων από μόνη της δεν απαντά και στο δεύτερο ζήτημα.

Τι σημαίνει στην πράξη

1. Εξετάστε χωριστά τα έτη και τα όρια. Ελέγξτε τον ετήσιο κύκλο εργασιών χωρίς ΦΠΑ για το προηγούμενο και το τρέχον φορολογικό έτος. Συγκρίνετε κάθε έτος χωριστά με το όριο των 10.000 ευρώ. Εξετάστε επίσης αν υπήρξε υπέρβαση του εθνικού ορίου κατά το προηγούμενο ημερολογιακό έτος.
2. Προσδιορίστε τη διαδικασία που σας αφορά. Για την ένταξη στο απαλλασσόμενο καθεστώς ισχύει η δήλωση μεταβολών εντός 30 ημερών από την έναρξη του φορολογικού έτους, με ημερομηνία μεταβολής την έναρξή του. Για την προαιρετική μετάταξη από το απαλλασσόμενο στο κανονικό καθεστώς προβλέπεται δήλωση μεταβολών κατά τη διάρκεια του έτους.
3. Αν η εγκατάσταση βρίσκεται σε άλλο κράτος μέλος, συνδυάστε τους ελέγχους. Εξετάστε το ελληνικό και το ενωσιακό όριο για καθένα από τα δύο φορολογικά έτη, μαζί με τις λοιπές προϋποθέσεις εφαρμογής.
4. Σε μετάταξη, εξετάστε τα αποθέματα της σωστής ημέρας. Η απογραφή αφορά την τελευταία ημέρα πριν από την αλλαγή και γίνεται ανά ισχύοντα συντελεστή φόρου, μαζί με την αποτίμηση.
5. Συνδέστε τον χειρισμό του φόρου με την κατεύθυνση της αλλαγής. Η μετάταξη στο απαλλασσόμενο καθεστώς συνεπάγεται απόδοση του φόρου που έχει εκπέσει για τα αποθέματα. Η μετάταξη στο κανονικό καθεστώς παρέχει αντίστοιχο δικαίωμα έκπτωσης, με τη δήλωση ΦΠΑ της περιόδου υποβολής της δήλωσης αποθεμάτων.
6. Εξετάστε τον εναπομένοντα διακανονισμό. Η απογραφή των αποθεμάτων δεν εξαντλεί την εξέταση των φορολογικών συνεπειών της μετάταξης. Η κατεύθυνση της αλλαγής καθορίζει επίσης το δικαίωμα έκπτωσης ή, κατά περίπτωση, την υποχρέωση διακανονισμού και καταβολής για τον χρόνο που απομένει.

Παράδειγμα με τα όρια και τη μετάταξη

Μικρή επιχείρηση έχει ετήσιο κύκλο εργασιών χωρίς ΦΠΑ 10.000 ευρώ στο προηγούμενο φορολογικό έτος και 10.000 ευρώ στο τρέχον. Ως προς το αριθμητικό κριτήριο, δεν υπερβαίνει το όριο σε κανένα από τα δύο έτη. Τα δύο ετήσια ποσά εξετάζονται χωριστά. Εφόσον πληροί τις προϋποθέσεις και επιθυμεί την ένταξη, υποβάλλει τη δήλωση μεταβολών εντός 30 ημερών από την έναρξη του φορολογικού έτους, με ημερομηνία μεταβολής την έναρξή του.

Αν η επιχείρηση βρίσκεται στο απαλλασσόμενο καθεστώς και επιλέξει να μεταταχθεί στο κανονικό κατά τη διάρκεια του φορολογικού έτους, υποβάλλει σχετική δήλωση μεταβολών. Τα αποθέματα εμπορεύσιμων αγαθών που υπάρχουν την τελευταία ημέρα πριν από τη μετάταξη απογράφονται ανά ισχύοντα συντελεστή και αποτιμώνται. Για τον φόρο των αποθεμάτων υπάρχει δικαίωμα έκπτωσης, το οποίο ασκείται με τη δήλωση ΦΠΑ της περιόδου κατά την οποία υποβάλλεται η δήλωση αποθεμάτων. Εξετάζεται επίσης το δικαίωμα έκπτωσης για τον εναπομένοντα χρόνο του διακανονισμού.

Αν η κατεύθυνση της μετάταξης είναι η αντίστροφη, από το κανονικό στο απαλλασσόμενο καθεστώς, η απογραφή εξακολουθεί να αφορά την τελευταία ημέρα πριν από τη μετάταξη. Η συνέπεια για τον φόρο αλλάζει: αποδίδεται ο φόρος που έχει εκπέσει για τα αποθέματα και εξετάζεται, κατά περίπτωση, η υποχρέωση διακανονισμού και καταβολής για τον χρόνο που απομένει.

Αν, αντίθετα, εξετάζεται υποκείμενος που απαλλάσσεται λόγω κύκλου εργασιών στο εσωτερικό της χώρας και υπερέβη τις 10.000 ευρώ κατά το προηγούμενο ημερολογιακό έτος, εφαρμόζεται ο αποκλεισμός από τη χρήση της απαλλαγής για ένα ημερολογιακό έτος. Το ότι ο κύκλος εργασιών του τρέχοντος έτους βρίσκεται εντός ορίου δεν αίρει τον συγκεκριμένο αποκλεισμό.

Συχνές συγχύσεις που χρειάζονται προσοχή

• Έλεγχος μόνο του τρέχοντος έτους: Το κριτήριο του κύκλου εργασιών αφορά και το προηγούμενο φορολογικό έτος. Το όριο εξετάζεται για κάθε έτος χωριστά.
• Ταύτιση της ημερομηνίας υποβολής με την ημερομηνία μεταβολής: Για την ένταξη, η δήλωση υποβάλλεται εντός 30 ημερών, αλλά η ημερομηνία μεταβολής είναι η έναρξη του φορολογικού έτους.
• Ίδιος χειρισμός φόρου και στις δύο κατευθύνσεις μετάταξης: Η απόδοση του φόρου που έχει εκπέσει αφορά τη μετάταξη στο απαλλασσόμενο καθεστώς, ενώ το αντίστοιχο δικαίωμα έκπτωσης αφορά τη μετάταξη στο κανονικό.
• Ταύτιση της ημέρας απογραφής με την περίοδο έκπτωσης: Τα αποθέματα προσδιορίζονται την τελευταία ημέρα πριν από τη μετάταξη. Για τη μετάταξη στο κανονικό καθεστώς, η έκπτωση συνδέεται με τη δήλωση ΦΠΑ της περιόδου υποβολής της δήλωσης αποθεμάτων.
• Έλεγχος μόνο του ελληνικού ορίου για εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος: Χρειάζεται επίσης εξέταση του ορίου εντός της Ένωσης για το τρέχον και το προηγούμενο φορολογικό έτος, καθώς και των προϋποθέσεων εφαρμογής.

Τι να κρατήσετε

• Το όριο των 10.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ εξετάζεται για το προηγούμενο και το τρέχον φορολογικό έτος.
• Η ένταξη συνδέεται με δήλωση μεταβολών εντός 30 ημερών από την έναρξη του φορολογικού έτους και ημερομηνία μεταβολής την έναρξή του.
• Η υπέρβαση του εθνικού ορίου κατά το προηγούμενο ημερολογιακό έτος αποκλείει τη χρήση της απαλλαγής για ένα ημερολογιακό έτος, για τους υποκείμενους που αφορά ο συγκεκριμένος κανόνας.
• Η μετάταξη απαιτεί απογραφή και αποτίμηση αποθεμάτων, με διαφορετική συνέπεια για τον φόρο ανάλογα με την κατεύθυνσή της. Εξετάζεται επίσης ο εναπομένων χρόνος του διακανονισμού.
• Για εγκατάσταση σε άλλο κράτος μέλος εξετάζονται τα όρια των 10.000 ευρώ στην Ελλάδα και των 100.000 ευρώ εντός της Ένωσης, μαζί με τις προϋποθέσεις του καθεστώτος.

Χρειάζεται να το δείτε με τα δικά σας δεδομένα;

Εξετάζουμε τη συγκεκριμένη περίπτωση και σας λέμε ποια βήματα χρειάζονται.

Στείλτε το ερώτημά σας · Δείτε τις υπηρεσίες