Τεκμαρτό εισόδημα ελευθέρων επαγγελματιών: πώς υπολογίζεται σήμερα

Το τεκμαρτό εισόδημα των ελευθέρων επαγγελματιών είναι ένα ελάχιστο φορολογητέο ποσό που προσδιορίζεται με αντικειμενικά στοιχεία της δραστηριότητας. Δεν αντικαθιστά το πραγματικό εισόδημα: στη δήλωση συγκρίνονται τα δύο ποσά και φορολογείται το μεγαλύτερο. Το τεκμαρτό χτίζεται πάνω σε μια βάση που παραπέμπει στον κατώτατο μισθό και προσαυξάνεται με κριτήρια που ορίζει ο νόμος, όπως τα έτη δραστηριότητας, το προσωπικό και ο τζίρος. Παράλληλα προβλέπονται μειώσεις ή εξαιρέσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες, οι οποίες εφαρμόζονται μόνο εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις και τεκμηριώνονται.

Το ζήτημα που απασχολεί στην πράξη δεν είναι ο θεωρητικός υπολογισμός αλλά η ταμειακή συνέπεια: ένας επαγγελματίας μπορεί να δηλώνει πραγματικό καθαρό εισόδημα χαμηλότερο από το ελάχιστο και να φορολογείται για ποσό που δεν εισέπραξε. Αυτό δεν είναι λάθος της εκκαθάρισης· είναι ο τρόπος λειτουργίας του μέτρου. Το ερώτημα «πόσο μου αναλογεί» απαντάται μόνο αφού ελεγχθούν τα δικά σας δεδομένα: ημερομηνία έναρξης, εργαζόμενοι, τζίρος, πραγματικό καθαρό εισόδημα και προϋποθέσεις τυχόν μειώσεων.

Πώς σχηματίζεται το τεκμαρτό ποσό

Ο υπολογισμός ξεκινά από μια βάση που συνδέεται με τον κατώτατο μισθό, όπως αυτός ορίζεται κάθε φορά. Πάνω στη βάση εφαρμόζονται προσαυξήσεις με ποσοστά που ορίζει ο νόμος: για τα έτη δραστηριότητας, για το κόστος του προσωπικού που απασχολείται και για τον τζίρο όταν ξεπερνά τα κριτήρια που θέτει ο νόμος. Το άθροισμα δίνει το ελάχιστο ποσό που θεωρείται εισόδημα από τη δραστηριότητα για τη χρήση.

Στη συνέχεια εξετάζονται οι μειώσεις και οι εξαιρέσεις. Η έναρξη δραστηριότητας σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, το μέγεθος της επιχείρησης και άλλοι λόγοι που προβλέπει ο νόμος μπορούν να μειώσουν το τεκμαρτό ή να το αφήσουν εκτός εφαρμογής. Οι προϋποθέσεις είναι συγκεκριμένες και δεν αρκεί η γενική εικόνα της επιχείρησης· χρειάζεται έλεγχος κάθε κριτηρίου με τα στοιχεία που υπάρχουν στα αρχεία.

Στο τέλος γίνεται η σύγκριση με το πραγματικό καθαρό εισόδημα, όπως προκύπτει από τη λογιστική παρακολούθηση. Αν το πραγματικό είναι υψηλότερο, φορολογείστε με αυτό και το τεκμαρτό λειτουργεί ως έλεγχος ότι δεν δηλώνεται μικρότερο ποσό. Αν το πραγματικό είναι χαμηλότερο, ο φόρος υπολογίζεται στο τεκμαρτό και η διαφορά εμφανίζεται στην εκκαθάριση.

Πού δημιουργούνται λάθη στα δεδομένα

Το τεκμαρτό δεν «υπολογίζεται από τον αέρα»: τροφοδοτείται από στοιχεία που έχουν ήδη δηλωθεί. Αυτό σημαίνει ότι λάθη σε προηγούμενα βήματα εμφανίζονται μετά, αυξημένα, στην εκκαθάριση.

• Ημερομηνία έναρξης στα μητρώα. Μια έναρξη που δηλώθηκε αργότερα από την πραγματική έναρξη λειτουργίας, ή δεν ενημερώθηκε ποτέ όταν άλλαξε η κατάσταση, επηρεάζει τον συντελεστή παλαιότητας.
• Εικόνα προσωπικού. Αν το κόστος μισθοδοσίας δεν αποτυπώνεται σωστά στις δηλώσεις του ΕΡΓΑΝΗ και στα βιβλία, η προσαύξηση υπολογίζεται σε λάθος βάση.
• Τζίρος. Ο τζίρος του Ε3 πρέπει να συμφωνεί με τα βιβλία και με τα δεδομένα που διαβιβάστηκαν στο myDATA. Όταν υπάρχει ασυμφωνία, το πρώτο ζήτημα δεν είναι το τεκμαρτό· είναι γιατί οι δύο πηγές δεν συμφωνούν.
• Πραγματικό καθαρό εισόδημα. Δαπάνες χωρίς παραστατικά, προσωπικές δαπάνες που πέρασαν από την επιχείρηση ή δαπάνες που δεν καταχωρήθηκαν αλλάζουν το ποσό σύγκρισης, και μαζί του το τελικό αποτέλεσμα.
• Προϋποθέσεις μειώσεων. Όποιος δικαιούται μείωση αλλά δεν έχει τα στοιχεία που την τεκμηριώνουν, χάνει τη μείωση στην πράξη.

Τι ελέγχεται πριν από τη δήλωση

• Ημερομηνία έναρξης και συνέχεια της δραστηριότητας στα μητρώα.
• Αριθμός εργαζομένων και εικόνα μισθοδοσίας, όπως αποτυπώνεται στο ΕΡΓΑΝΗ και στα βιβλία.
• Τζίρος της χρήσης με συμφωνία μεταξύ βιβλίων και myDATA.
• Πραγματικό καθαρό εισόδημα, με τις σχετικές δαπάνες σωστά κατανεμημένες.
• Προϋποθέσεις μειώσεων ή εξαιρέσεων, με τα δικαιολογητικά τους.
• Συνέπεια με δηλώσεις που έχουν ήδη υποβληθεί για την ίδια χρήση.

Αν το πραγματικό εισόδημα είναι κοντά στο τεκμαρτό, ο έλεγχος αυτός έχει άμεσο οικονομικό αντίκρισμα: μια δαπάνη που λείπει, μια ασυμφωνία τζίρου ή μια χαμένη μείωση μεταφράζεται σε φόρο. Όταν το πραγματικό εισόδημα είναι σαφώς υψηλότερο, το τεκμαρτό δεν επηρεάζει το αποτέλεσμα — επηρεάζει όμως τον έλεγχο που προηγείται.

Η σχέση με τα τεκμήρια διαβίωσης

Τα τεκμήρια διαβίωσης είναι διαφορετικός μηχανισμός: αφορούν την ελάχιστη ετήσια δαπάνη διαβίωσης του φορολογούμενου και δεν αντικαθιστούν ούτε επικαλύπτουν το τεκμαρτό εισόδημα της δραστηριότητας. Και τα δύο λειτουργούν με τη λογική της σύγκρισης και μπορούν να συνυπάρχουν στη δήλωση, αλλά εφαρμόζονται με τα δικά τους κριτήρια. Η σύγχυση των δύο οδηγεί σε λάθος εκτιμήσεις: κάποιος μπορεί να έχει χαμηλά τεκμήρια διαβίωσης και υψηλό τεκμαρτό ελάχιστο από την επαγγελματική δραστηριότητα, ή το αντίστροφο.

Τι αλλάζει την επόμενη χρήση

Το τεκμαρτό υπολογίζεται εκ των υστέρων, αλλά διαμορφώνεται όλο το έτος. Ό,τι καταχωρείται — ή δεν καταχωρείται — στη διάρκεια της χρήσης εμφανίζεται στην επόμενη εκκαθάριση. Στην πράξη αυτό σημαίνει τρία πράγματα:

• Η εικόνα της χρήσης χρειάζεται μηνιαία παρακολούθηση. Αν ο τζίρος ή το προσωπικό κινούνται, οι προσαυξήσεις του επόμενου υπολογισμού διαμορφώνονται από τώρα.
• Οι δαπάνες τεκμηριώνονται όταν πραγματοποιούνται. Η αναζήτηση παραστατικών στο τέλος της χρήσης κοστίζει περισσότερο από όσο φαίνεται, γιατί επηρεάζει το πραγματικό εισόδημα που συγκρίνεται με το τεκμαρτό.
• Οι προϋποθέσεις μειώσεων ελέγχονται εγκαίρως. Ό,τι τεκμηριώνεται ευκολότερα όταν τα γεγονότα είναι πρόσφατα, δυσκολεύει μετά από δύο χρόνια.

Όταν το πραγματικό εισόδημα είναι συστηματικά χαμηλότερο από το τεκμαρτό, τίθεται και το ερώτημα της μορφής της δραστηριότητας — θέμα που εξετάζεται συνολικά (δραστηριότητα, κεφάλαια, έξοδα, προσωπικό) και όχι ως «λύση» του τεκμαρτού. Η επιλογή μορφής έχει το δικό της κόστος και τις δικές της υποχρεώσεις και δεν αποφασίζεται με κριτήριο μόνο τη φορολογική επιβάρυνση μιας χρήσης.

Ποιος κάνει τι

Χρήσιμες είναι οι σελίδες για τα φορολογικά θέματα επιχειρήσεων και ιδιωτών, τη συμφωνία δεδομένων στο myDATA και τις υποχρεώσεις προσωπικού στα εργατικά και ασφαλιστικά.